ភាពខុសគ្នារវាងកំណែនានារបស់ "គ្រីស្តុប កូឡុំ"

គ្មាន​ចំណារពន្យល់ការកែប្រែ
{{Infobox person
អ្នករុករកនិង ជានាវិកលោក គ្រឹស្តុបផើ កូឡំបូស (Christopher Columbus) បានកើតនៅឆ្នាំ ១៤៥១ នៅសាធារណៈរដ្ធ ជេណោ(Genoa) ប្រទេស​អ៊ីតាលី។ នាវាចរណ៍តាមសមុទ្យលើកដំបូងរបស់គាត់គឺទៅតាមមហាសមុទ្យ អាត្លង់ទិច (Atlantic Ocean) នៅក្នុងឆ្នាំ១៤៧៦ ដែ​ល​ជា​​តម្លៃដ៏សំខាន់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់។ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើការសាកល្បងក្នុងការធ្វើដំណើទៅទ្វីបអាព្រិច ពី បីដង។ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៩២ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើដំណើចាកចេញពីប្រទេសអេស្ប៉ាញនៅទីក្រុង សាន់តា ម៉ារី(Santa Maria) ជាមួយ ភីនតា និង នីណា លើ​ផ្លូវ​ដ៏វែងឆ្ងាយ។ គាត់បានធ្វើរឿងដ៏អស្ចារ្យមួយសម្រាប់ទ្វីបអ៊ីរ៉ុបទាំងមួលដោយបាន បង្ហាញនូវទ្វីបថ្មីមួយទៀតគឺទ្វីបអាមេរិកនិងបើកផ្លូវ​អាណានិគមន៍​ទៅលើទ្វីបថ្មីនោះ។
| image = Christopher Columbus.PNG
| occupation = [[List of maritime explorers|Maritime explorer]]
| title = [[Admiral]] of the [[Ocean Sea]]; [[Viceroy]] and Governor of the Indies
| caption = Posthumous portrait of Christopher Columbus by [[Sebastiano del Piombo]], 1519. There are no known authentic portraits of Columbus.<ref>[http://www.vanderkrogt.net/columbus/texts/portrait.html Portraits of Christopher Columbus] – COLUMBUS MONUMENTS PAGES. Vanderkrogt.</ref>
| birth_date = before 31 October 1451
| birth_place = [[Genoa]], [[Republic of Genoa]], in present-day Italy
| death_date = 20 May 1506 (aged {{circa|54}})
| death_place = [[Valladolid]], [[Crown of Castile]], in present-day Spain
| names in other languages = {{lang-la|Christophorus Columbus}}; {{lang-ita|'''Cristoforo Colombo'''}}; {{lang-gal|'''Cristovo Colón'''}}; {{lang-pt|'''Cristóvão Colombo'''}}, formerly ''Christovam Colom''; Spanish: '''Cristóbal Colón'''; {{lang-ca|'''Cristòfor Colom'''}}
| nationality = [[Republic of Genoa|Genoese]]
| other_names = Italian: Cristoforo Colombo<br />Catalan: Cristòfor Colom<br />Spanish: Cristóbal Colón<br />Portuguese: Cristóvão Colombo<br />Latin: Christophorus Columbus<br />Genoese: Christoffa Corombo
| religion = Roman Catholic
| spouse = [[Filipa Moniz Perestrelo]]
| partner = [[Beatriz Enríquez de Arana]]
| children = [[Diego Columbus|Diego]]<br />[[Ferdinand Columbus|Fernando]]
| relatives = Giovanni Pellegrino, Giacomo, [[Bartholomew Columbus|Barholomew]] (brothers), and Bianchinetta (sister) Columbus
| signature = Columbus Signature.svg
}}
 
អ្នករុករកនិង ជានាវិកលោក '''គ្រឹស្តុបផើ កូឡំបូស''' (Christopher Columbus) បានកើតនៅឆ្នាំ ១៤៥១ នៅសាធារណៈរដ្ធ ជេណោ(Genoa) ប្រទេស​អ៊ីតាលី។ នាវាចរណ៍តាមសមុទ្យលើកដំបូងរបស់គាត់គឺទៅតាមមហាសមុទ្យ អាត្លង់ទិច (Atlantic Ocean) នៅក្នុងឆ្នាំ១៤៧៦ ដែ​ល​ជា​​តម្លៃដ៏សំខាន់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់។ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើការសាកល្បងក្នុងការធ្វើដំណើទៅទ្វីបអាព្រិច ពី បីដង។ ក្នុងឆ្នាំ ១៤៩២ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើដំណើចាកចេញពីប្រទេសអេស្ប៉ាញនៅទីក្រុង សាន់តា ម៉ារី(Santa Maria) ជាមួយ ភីនតា និង នីណា លើ​ផ្លូវ​ដ៏វែងឆ្ងាយ។ គាត់បានធ្វើរឿងដ៏អស្ចារ្យមួយសម្រាប់ទ្វីបអ៊ីរ៉ុបទាំងមួលដោយបាន បង្ហាញនូវទ្វីបថ្មីមួយទៀតគឺទ្វីបអាមេរិកនិងបើកផ្លូវ​អាណានិគមន៍​ទៅលើទ្វីបថ្មីនោះ។
មុនពេលធ្វើនាវាចរពណ៍
 
==មុនពេលធ្វើនាវាចរពណ៍==
 
អ្នករុករកនិងជានាវិក លោក គ្រឹស្តុបផើ កូឡំបូស (Christopher Columbus) បានកើតនៅឆ្នាំ ១៤៥១ នៅសាធារណៈរដ្ធ ជេណោ(Genoa) ប្រទេសអ៊ីតាលី ជាកូននៃអ្នកត្បាញ។ កូឡំបូស (Columbus) ធ្វើដំណើតាមសមុទ្រតាំងតែពីគាត់នៅវ័យជំទង់ នឹងប្រកបរបរជានាវឹកនៅសមុទ្រ មីឌីទែរ៉ានេ (Mediterranean) និងសមុទ្រ អេជេន (Aegean)។ ដូចជាការធ្វើដំណើតាមសមុទ្រមួយទៅកោះដ៏ធំមួយរបស់ប្រទេសក្រិចគឺ ឃីអូស(Khios) នៅក្នុងថ្ងៃដ៏ពិសេសមួយរបស់​ក្រិចដែលធ្វើឲ្យគាត់មានភាពស្និទ្ធស្នាលដែលត្រូវឲ្យគាត់ធ្វើដំណើមកកាន់អាស៊ី។ នាវាចរណ៍​តាម​សមុទ្យ​​លើកដំបូងរបស់គាត់គឺទៅតាមមហាសមុទ្យ អាត្លង់ទិច (Atlantic Ocean) នៅក្នុងឆ្នាំ១៤៧៦ ដែលជាតម្លៃដ៏សំខាន់ក្នុងជីវិតរបស់គាត់ ដូចជា​ការ​ធ្វើជំនួញតាមនាវា ដោយគាត់បរនាវាដោយជួបប្រទះការចាប់នាវាពីប្រទេសបារាំងតាមឆ្នេប្រទេស ប៉ទុយហ្កាល់ (Portuguese) ហើយ​នាវា​របស់​គាត់ត្រូវបានគេដុត បន្ទាប់មកកូឡំបូស (Columbus) បានហែលទឹកទៅច្រាំងសមុទ្រប្រទេសប៉ទុយហ្កាល់ (Portuguese) ហើយគាត់​បានធ្វើដំណើទៅលីប៊ន (Lisbon) ប្រទេស ប៉ទុយហ្កាល់ (Portuguese) ហើយនៅទីនេះគាត់បាន ស្នាក់នៅនិងរៀបការ ដោយជាមួយ ភើលីប៉ា ហ្វើរេស្ត្រេលឡូ (FelipaPerestrello)។ គាត់ទាំងពីមានកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះ ឌីហ្គូ(Diego) នៅកំឡុងឆ្នាំ១៤៨០។ មិនយូប៉ុន្មាន​ប្រពន្ធរបស់គាត់បានស្លាប់បន្ទាប់ពីគាត់ត្រលប់ទៅអេស៉្បាញវិញហើយគាត់មានកូនប្រុសម្នាក់ទៀតឈ្មោះ ហ្វើណាន់ដូ(Fernando) ជាកូនឥត​ខាន់​ជាមួយ ប្រេត្រីស អ៊ើរីគ្វីស ឌើ អារានា (Beatriz Enriquez de Arana)។ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើការសាកល្បង​ក្នុងការ​ធ្វើដំណើ​ទៅ​ទ្វីប​អាព្រិច ពីបីដងហើយបានទទួលចំនេះដឹងពីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច (Atlantic) ដោយបានធ្វើដំណើពីភាគខាងលិចឈៀងខាងកើត ពីកោះ កាណារី (Canary)។ ការបិទផ្លូវពានិជ្ជកម្មដោយសាសនាអ៊ីស្លាមនៅចំកណ្ដាល ធ្វើឲ្យមានការពិបាកធ្វើដំណើទៅភាគខាងកើត គឺចិន​និង​ឥណ្ឌា។ សេចក្ដីសង្ឈឹមមានតែធ្វើនាវាចរព៍ឆ្លងកាត់ជុំវិញពីភពលោកតាមមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច (Atlantic Ocean) ឲ្យរហ័សនិងមានសុវត្តិភាព កូឡំបូស (Columbus) បាននឹងឃើញផែនការមួយដោយធ្វើដំណើតាមកប៉ាល់ពីទិសភាគខាងលិចឲ្យទៅដល់ភាគកើត។ ការប៉ាន់ស្មានរបស់គាត់​ដែលផែនដីមានរាងជាស្វែគឺប្រហែល៦៣%នៃទំហំពិតរបស់វា ហើយ ចម្ងាយចន្លោះពីកោះ កាណារីទៅប្រទេសជប៉ុនប្រហែល ២.៣០០miles។ មានអ្នកទំនាញខាងនាវាចរណ៍ដែលចូលរួមជាមួយគាត់ជាច្រើនមិនយល់ស្របតាមគាត់ហើយក៏មិនយកខ្លួនទៅប្រថុយនឹកដំណើរនាវាចរណ៍នៅសតវត្សរ៍ទី២មុនគ្រិស្ដសករាជ។ តាមការប៉ានស្មានប្រវែង មួយជុំផែនដីមានចម្ងាយប្រហែល២៥,០០០miles។ វាធ្វើឲ្យចម្ងាយចន្លោះពីកោះកាណារី (Canary) ទៅប្រទេស​ជប៉ុនប្រហែល១២.២០០miles។ អ្នកជំនាញទាំងនោះបដិសេធនឹងកូឡំបូស (Columbus) ពីរឿងចម្ងាយ​ចន្លោះពីកោះ​កាណារី (Canary) ទៅប្រទេសជប៉ុន ហើយប្រកែកពីការធ្វើនាវាចរណ៍តាមសមុទ្រពីអ៊ីរ៉ុបទៅគឺគ្មានផ្លូវអាចទៅបានទេ។
បន្ទាបពី៣៦ថ្ងៃនៃការចេញដំណើរបស់គាត់ កូឡំបូស (Columbus) និងកម្មករក្នុងកប៉ាល់ បានឈានជើងដល់ កោះមួយដែលជាកោះប៉ាហាម៉ាស (Bahamas) បច្ចុប្បន្ន ហើយកំពុងទាមទាកោះនេះឲ្យទៅជាអេស៉្បាញ នៅទីនោះគាត់ជួបរឿងគួឲ្យខ្មាសមួយនៅទីនេះ ប៉ុន្តែវាជាក្រុមមួយនៃដែនដីកំណើតដែលប្រកបដោយមិត្តភាព វាជាកន្លែងមួយ ជាអ្នកដែលបើកពាណិជ្ជកម្មនៃការផ្លាស់ប្ដូរកែវ គ្រាប់អង្កាំ បាល់សំឡី សេក នឹង លំពែង តាមទូកក្ដោង អ្នកនៅទ្វីបអ៊ីរ៉ុបបានសង្គេតឃើញអ្នកនៅទីនេះមានការពាក់ តុបតែង ពីរបស់ ធ្វើពីមាស បន្តិចបន្ទួចផងដែរ។
កូឡំបូស (Columbus) និងគ្នារបស់គាត់បានបន្តរការធ្វើដំណើរបស់ពួកគេទៀត។ ទៅមើលកោះ គុយបា (Cuba) និង ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola) សព្វថ្ងៃគឺ ហៃទី (Haiti) និង សាធារណៈរដ្ឋ ដូមីនីកា(Dominican Republic) ហើយពួកគេបានជួបជាមួយមេដឹកនាំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅតំបន់កំណើតនោះ។ នៅក្នុងកំឡុងពេលនោះដែរ សាន់តា ម៉ារី (Santa Maria) ត្រូវបានចុះចតនៅច្រាំង ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola)។ ជាមួយនឹងការជួយពីអ្នកនៅលើកោះ កូឡំបូស (Columbus) និងក្រុមរបស់គាត់បានតាំងទីលំនៅ វីឡា ឌើ លា ណាវីដាដ(Villa de la Navidad) "Christmas Town" ជាមួយនឹងឈើកប៉ាល់។ បុរស៣៩នាក់បានស្នាក់និង តាំងទីលំនៅនៅពីខាងមុខ។ ជំនឿជាក់នៃការរុករករបស់គាត់បានមកដល់ទ្វីបអាស៊ី ហើយសង់ផ្ទះរបស់គាត់ដោយប្រើទូកក្ដោងចំនួន២។
 
==គ្រាបន្ទាប់នៃដំណើនាវាចរណ៍លើសមុទ្រ==
ការត្រលប់មកប្រទេសអេស៉្បាញវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៤៩៣ កូឡំបូស (Columbus) បានផ្ដល់ការទុកចិត្ត ដោយនិយាយរាយការណ៍បំផ្លើសបន្តិចបន្ទួច និង ទទួលបានភាពកក់ក្ដៅពីព្រះរាជា។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែរគាត់បានធ្វើបេសកកម្មជាលើកទីពីរ ដើម្បីរុករកកោះបន្ថែមទៀតនៅសមុទ្រ កាលីបង់(Caribbean Ocean)។ ការមកដល់ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola)ខាងលើនេះ កូឡំបូស (Columbus) និង កម្មករក្នុងកប៉ាល់របស់គាត់បានស្វែងរកឃើញនូវភូមិស្ថាន ណាវីដាដ (Navidad) ដែលធ្លាប់បានបំផ្លាញដោយការសម្លាប់រង្គាលពីនាវឹកកប៉ាល។ វាជាបំណងរបស់ម្ចាស់ស្ដ្រី មានគំនិតចង់អមនុស្ស ដែលជាអ្នកបង្កើតរបបទាសភាព និងការមើលងាយមើលថោក។ ហើយកូឡំបូស (Columbus) បានបង្កើតនយោបាយពលកម្មការងារ នៅស្រុក កំណើតនោះបង្កើតភូមិស្ថាននេះឡើងវិញនិងដើម្បីរុករកមាស ដោយមានជំនឿថាវានឹងភស្ដុតាងនៃវត្ថុមានតម្លៃ។ ការខំប្រឹងប្រែងរបស់គាត់បង្កើតបានជាផលរួមតូចមួយ នៃមាស និង សេចក្ដីស្អបខ្ពើមដ៏ធំមួយពីសំណាក់ប្រជាជនកំណើតនៅទីនោះ។ មុនពេលគាត់ត្រលប់មកអេស៉្បាញវិញ កូឡំបូស (Columbus) បានបាត់បង់ប្អូនប្រុសរបស់គាត់ បាថូឡូមេវ(Bartholomew) និង ឌីហ្កូ(Diego) ទៅដឹកនាំភូមិស្ថាន ហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola)។ ហើយគាត់ ធ្វើនាវាចរណ៍មិនបង្អន់ជុំវិញកោះ ការីប ប៊ីន(Caribbean) ដ៏ធំឆ្ងាយជាងការគិតរបស់គាត់ គាត់បានរកឃើញកោះ ដែលជារបស់ប្រទេសចិន។
វាមិនមែន ការធ្វើនាវាចរណ៍លើកទី៣ ដែលកូឡំបូស (Columbus) មកដល់កន្លែងពិតមួយនៃការរុករកទន្លេ អូរីណូកូ(Orinoco) បច្ចុប្បន្នគឺ វីនេស៊ូអេឡា (Venezuela)។ ភ័ព្វអាក្រក់អ្នកគ្រប់គ្រងនៅភូមិស្ថានហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola) ដោយធ្វើឲ្យរឿងកាន់តែធំឡើងៗនូវចំនុចដ៏ចចេស ជាមួយនឹងការតាំងលំនៅ ពួកគេបានយល់ខុសចំពោះកូឡំបូស (Columbus) ហើយប្ដឹងតវ៉ាពីទ្រព្យសម្បត្តិនិង មិនសុខចិត្តពីភាពខ្វះដឹកនាំនៃប្អូនប្រុសរបស់គាត់។ បន្ទាប់មកប្រទេសអេស៉្បាញបានផ្ញើអ្នករាជកា មកជួបនឹងកូឡំបូស (Columbus) នឹងបានឲ្យដកហូតអំនាចរបស់គាត់។ គាត់បានត្រលប់មកប្រទេសអេស៉្បាញវិញដោយជាប់ច្រវាក់នៅមុខព្រះ ហើយត្រូវបានចោទប្រកាន់ ប៉ុន្តែ កូឡំបូស (Columbus) បានបាត់បង់ងារជាអភិបាលនៃប្រទេសឥណ្ឌានឹងសម្រាប់ពេលជាច្រើននៃការបង្កើនទ្រព្យសម្បត្តិរហូតដល់ការធ្វើនាវាចរណ៍លើសមុទ្ររបស់គាត់
ស្ដេចដែលគួរឲ្យជឿជាក់ ហ្វើឌីណាន់(Ferdinand) បានឲ្យកូឡំបូស (Columbus) ដែលធ្វើនាវាចរម្ដងទៀតហើយគាត់សន្យាថា អាចនាំយកនូវទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនមកវិញ។ កូឡំបូស (Columbus) បានធ្វើនាវាចរណ៍ជាលើកចុងក្រោយរបស់កាត់នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥០២ ទៅទិសខាងកើតដល់ឆ្នេនៃអាមេរិកកណ្ដាល។ ក្នុងស្វែងរកមិនទទួលជោគជ័យសម្រាប់ការស្វែងរកផ្លូវទៅសមុទ្រឥណ្ឌា។ ព្យុះបានបក់កប៉ាល់របស់គាត់ នាវឹក នឹងកម្មករកប៉ាល់ឲ្យទៅដល់លើកោះមួយនៃ គុយបា។ ក្នុងពេលនោះដែរ តំបន់នៅលើកោះ ស្ពានៀដ (Spaniards) ខ្វះខាតវិធីព្យាបាល និង មានការបញ្ហារឿងមាស ហើយបដិសេធមិនផ្ដល់អាហាឲ្យពួកគេ។
ក្នុងការនឹងឃើញកូឡំបូស (Columbus) បានពិគ្រោះនឹងបង្កើតផែនកាមួយឈ្មោះថាភូនីស (Punish) អ្នកនៅលើកោះបាននិយាយពីព្រះចន្ទ។ នៅថ្ងៃទី២៩ខែកុម្ភៈឆ្នាំ១៥០៤ មានសូគ្រាសដោយធម្មជាតិ មានភាពគ្រប់គ្រាន់ដើម្បី ពានិជ្ជកម្មម្ដងទៀតជាមួយស្ពានៀដ (Spaniards)។ ក្រុមជួយសង្គ្រោះដែលព្រះរាជាហ៊ីស៉្បានីអូឡា(Hispaniola) បញ្ជូនមកបានមកដល់នៅខែ មិថុនា ហើយកូឡំបូស (Columbus) និងគ្នារបស់គាត់បានត្រលប់ទៅអេស៉្បាញវិញនៅខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ១៥០៤។
 
==កេរ្ដិ៍ឈ្មោះរួមបញ្ចូលគ្នា==
ក្នុងរយៈពេល២ឆ្នាំនៅសល់នៃជីវិតរបស់គាត់ កូឡំបូស (Columbus) ព្យាយាមបិតបាំងការអាប់អោនកេរ្ដិ៍ឈ្មោះហើយនៅ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៥០៥ គាត់អាចរកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់បានមកវិញខ្លះតែគាត់មិនអាចស្ដារកេរ្ដិ៍ឈ្មោះគាត់មកវិញបានទេ ហើយគាត់បានស្លាប់ក្នុង ថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៥០៦ ដោយគាត់នៅតែគិតថាគាត់បានរកឃើញផ្លូវទៅកាន់អាស៊ី។កេរ្ដិ៍ដំណែររបស់កូឡំបូស (Columbus)ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលគ្នាតែមួយ។ ការជឿជាក់របស់គាត់ត្រឹមត្រូវដោយការុករករបស់គាត់គឺធ្វើឲ្យទ្វីបអាមេរិកក្លាយជាអាណានិគមន៍របស់អ៊ីរ៉ុប ហើយអ៊ីរ៉ុបបានបំផ្លាញប្រជាជនដើមនៃនៅលើកោះនេះ។ ដោយដៃតែមួយ គាត់មិនបានស្វែងរកសម្រេចនូវអ្វីដែលក្រៅពីនេះគឺ ផ្លូវទៅកាន់អាស៊ី នឹង អ្វីដែលនៅសល់ត្រឹមតែសន្យា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយអ្វីដែលកូឡំបូស (Columbus)បានផ្លាសប្ដូរ គឺបេសកកម្មដែលជាសញ្ញាបង្ហាញដល់មនុស្សជាច្រើន រុក្ខជាតិ សត្វ នឹង ទំនៀមទំលាប់ដ៏មានឥទ្ធិពលខ្លាំក្លា នឹងរាល់អ្វីគ្រប់យ៉ាងនៅលើផែនដី។
សេះមកពីអ៊ីរ៉ុបបានអនុញ្ញាតដោយកុលសម្ព័នជនជាតិដើមអាមេរិកនៅតំបន់ដ៏ធំទូលាយនៃអាមេរិកខាងជើង ហើយនាំទៅកាន់ជីវិតរស់រវើក។ អាហារពីអាមេរិកដូចជាដំឡូងបារាំង ប៉េងប៉ោះ នឹងពោត ទៅជាអាហាសំខាន់របស់អ៊ីរ៉ុបនឹងបានជួយបង្កើនការចូលចិត្ត។ ស្រូវសាលីមកពីអ៊ីរ៉ុបនឹងពិភពលោកដ៏ចាស់ផ្លាស់ប្ដូរប្រភពអាហាយ៉ាងរហ័សនៅអាមេរិក។ កាហ្វេមកពីអាព្រិចនឹងស្ករអំពៅមកពីអាស៊ីក្លាយជាកសិដ្ធានលុយដ៏ធំនៅប្រទេសក្នុងអាមេរិកឡាទិន។