ភាពខុសគ្នារវាងកំណែនានារបស់ "នាគ"

គ្មាន​ចំណារពន្យល់ការកែប្រែ
ស្លាក: កែប្រែតាមគំហើញ កែ​សម្រួល​តាម​ទូរស័ព្ទ កំណែប្រែពីអ៊ីនធើណិតចល័ត
== នាគ ==
[[ឯកសារ:រូបនាគនៅប្រាសាទព្រះវិហារ.jpg|រូបភាពតូច|រូបនាគនៅប្រាសាទព្រះវិហារ]]
នាគ([[ភាសាបាលី|បាលី]] ឬសំស្រ្តឹតមានន័យច្រើនយ៉ាងតាមន័យ ប្រសើរ ចម្បង បរិសុទ្ធ។ អ្នកវៀរចាកអំពើបាបដូចព្រះពុទ្ធអ្នកវៀរចាកអំពើបាបដូច[[ព្រះពុទ្ធ]] ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ អ្នកទៅសាងផ្នួស ពស់ដែលមានអនុភាពចម្បងហៅថា នាគ<ref>ការផ្សព្វផ្សាយរបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ឆ្នាំ១៩៦៧ វចនានុក្រមខ្មែរ</ref>។ ចម្លាក់បង្កាន់ដៃនាគផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទបាគងដំបូងបំផុតដែលបានស្ថាបនាឡើងនៅឆ្នាំ៨៨១នៃគ.ស ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៩។ក្នុង[[សតវត្ស|សតវត្សរ៍]]ទី៩។ ខ្លួននាគតម្កក់លើផ្ទៃដីផ្ទាល់ កក្រាស់មានក្បាលពាក់ក្បាំង៧(តែខាងមុខ)រាងខ្លីដាច់ចេញពីគ្នា<ref> Jean Commaille. 1940, L'Art Khmer. pp.106-107</ref>។ ចម្លាក់បង្កាន់ដៃនាគនៅប្រាសាទអង្គរវត្តមានទំហំធំបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភក់មួយដុំចម្លាក់បង្កាន់ដៃនាគនៅ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មានទំហំធំបំផុតក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឆ្លាក់ចេញពីផ្ទាំងថ្មភក់មួយដុំ គេមិនមិនឃើញសត្វករខ្ជាក់នាគចេញពីមាត់ និងមានទម្រផ្កាឈូក ខុសពីនាគនៅប្រាសាទបន្ទាយសម្រែ<ref> Jean Commaille. 1913 Notes sur la decoration cambodgienne</ref>។ ក្នុងក្នុងរចនាបទខ្មែរក្នុងក្នុងរចនាបថ[[ខ្មែរ]] បុព្វបុរសខ្មែរតែងកសាងអ្វីមួយតែងតែមានអត្ថន័យជានិច្ច តួយ៉ាងការឆ្លាក់រូបនាគមានក្បាលច្រើនជាលេខគត់សេសតួយ៉ាងការឆ្លាក់រូបនាគមានក្បាលច្រើនជា[[សេស|លេខគត់សេស]] ដែលជានាគតំណាងឱ្យភាពរស់រានមានជីវិត ចំណែកនាគដែលមានជាលេខគត់គូវិញជានាគតំណាងឱ្យនាគស្លាប់ ហេតុនេះហើយបានជាតាមប្រាសាទបុរាណខ្មែរនាគភាគច្រើនមានក្បាលចំនួនបី ប្រាំ ឬប្រាំពី និងប្រាំបួន។ នាគជាវត្ថុមួយ ដែលខ្មែរជំនាន់ដើម ចូលចិត្តដាក់នៅតាមប្រាសាទព្រោះចូលចិត្តដាក់នៅតាម[[ប្រាសាទ]]ព្រោះ វាជាសត្វមានអំណាចរស់នៅជិតទឹកវាជាសត្វមានអំណាចរស់នៅជិត[[ទឹក]] តំណាងភាពត្រជាក់ត្រជុំ<ref>Khmer Conservation</ref>។ ចម្លាក់នាគតំណាងឱ្យព្រះមហាក្សត្រខ្មែរចម្លាក់នាគតំណាងឱ្យ[[ព្រះមហាក្សត្រ]]ខ្មែរ ដែលមានតំណវង្សពីព្រះនាងនាគ តំណាងឱ្យធាតុទឹក ដែលបានផ្តល់ភាពសម្បូររុងរឿង ត្រជាក់ត្រជុំ តំណាងឱ្យឥន្ធូដែលតភ្ជាប់ពីឋានមនុស្សទៅឋានទេវតា[[ឥន្|តំណាងឱ្យឥន្ធូ]]ដែលតភ្ជាប់ពីឋានមនុស្សទៅឋាន[[ទេវតា]] និងតំណាងជាឆ្មាំការពារទេវឋាន សំណង់សាសនា ផ្ទះសំបែងជាដើម។ នាគដែលមានក្បាលចំនួនមួយរយជានាគឈ្មោះថា អនន្ត។[[អនន្តរិយកម្ម៥|អនន្ត]]។ ក្រោយពីព្រះសិវៈផ្នាល់ចាញ់ព្រះវិស្ណុនាគនេះមានឈ្មោះថាក្រោយពី[[ព្រះសិវៈ]]ភ្នាល់ចាញ់[[ព្រះវិស្ណុ]]នាគនេះមានឈ្មោះថា សេសៈនិងនាគដែលប្រើក្នុងការកូរសមុទ្រទឹកដោះមានឈ្មោះថា វាសុគិ។
 
== នាគក្បាលមួយ ==
នៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរច្រើននិយមប្រើនាគក្បាលមួយដាក់ល់ចែងដំបូល[[ព្រះវិហារ]]ក្នុង[[វត្តអារាមក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញ|វត្តអារាម]] [[ព្រះបរមរាជវាំង]] និងទេវឋាន។ នាគក្បាលមួយជានិមិត្តរូបសេសៈមានន័យថាអ្វីៗក្នុងលោកដែលរលាយសាបសូត្រនៅសល់តែមួយគត់មានជីវិតអមតៈ ជ័យជម្នះ និងសុភមង្គល។
នៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរច្រើននិយមប្រើនាគក្បាលមួយដាក់ល់ចែងដំបូលព្រះវិហារក្នុងវត្តអារាម ព្រះបរមរាជវាំង និងទេវឋាន។ នាគក្បាលមួយជានិមិត្តរូបសេសៈមាននួយថាអ្វីៗក្នុងលោកដែលរលាយសាបសូត្រនៅសល់តែមួយគត់មានជីវិតអមតៈ ជ័យជំនះ និងសុភមង្គល។
== នាគក្បាលបី ==
នាគនេះមានតម្លៃក្នុង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] និង[[ព្រហ្មញ្ញ​សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]ផងដែរ។ ក្នុងសាសនាព្រហ្មញ្ញសាសនាតំណាងឱ្យលទ្ធិត្រីមុតគឺ'''[[ព្រះសិវៈ]] ឬព្រះឥសូរ''' '''[[ព្រះវិស្ណុ]] ឬព្រះនរាយណ៍''' និង[[ព្រះព្រហ្ម]] ឬព្រះប្រាម៉ា([[ប្រាសាទបាយ័ន|បាយ័ន]])។
នាគនេះមានតម្លៃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនាផងដែរ។ ក្នុងសាសនាព្រហ្មញ្ញសាសនាតំណាងឱ្យលទ្ធិត្រីមូ៌តិគឺព្រះសិវៈ ឬព្រះឥសូរ ព្រះវស្ណុ ឬព្រះនរាយណ៍ និងព្រះព្រហ្ម ដោយក្បាកនាគកណ្តាលតំណាងឱ្យទេពបំផ្លាញលោកគឺព្រះសិវៈ ក្បាលខាងស្តាំតំណាងឱ្យទេពបង្កើតលោកនិងខាងឆ្វេងតំណាងឱ្យទេពការពារលោកគឺព្រះវិស្ណុ។ តាមជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនាតំណាងឱ្យត្រៃរតនទាំងបីគឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ។
 
១. ក្បាលនាគកណ្តាលតំណាងឱ្យទេវៈបំផ្លាញលោកគឺ[[ព្រះសិវៈ]]។
 
២. ក្បាលខាងស្តាំតំណាងឱ្យទេវៈបង្កើតលោកគឺ [[ព្រះព្រហ្ម]]។
 
៣. ក្បាលខាងឆ្វេងតំណាងឱ្យទេពការពារលោកគឺ[[ព្រះវិស្ណុ]]។
 
រីឯតាមជំនឿព្រះពុទ្ធសាសនាតំណាងឱ្យត្រៃរតនៈទាំងបីគឺព្រះពុទ្ធ ព្រះធម៌ ព្រះសង្ឃ។
== នាគក្បាលប្រាំ ==
នាគនេះតំណាងឱ្យទន្លេនៅឋានសួគ៌ទាំងប្រាំមានដូចជា ទន្លេគង្កា ទន្លេយមនៈ ទន្លេព្រហ្មបុត្រ ទន្លេសរស្វតី និងទន្លេព្រះគ្រឹស្ណ និងម្យ៉ាងទៀតតំណាងឱ្យកំពូលភ្នំសុមេរុទាំង១០៩។
== នាគក្បាលប្រាំពីរ ==
តំណាងឱ្យសប្តាហ៍រាសីមានឈ្មោះពីភពប្រាំពីរនិងតំណាងទេពតំណាងឱ្យសប្តាហ៍រាសីមានឈ្មោះពីភពទាំងប្រាំពីរនិងតំណាងទេព ដែលគ្រប់គ្រងមហាសមុទ្រទាំងប្រាំពីរនិងជួរភ្នំទាំងប្រាំពីរដែលមានឈ្មោះថាសីទន្តរសត្តបរិភណ្ឌ។
== នាគក្បាលប្រាំបួន ==
តំណាងឱ្យភាពអមតៈប្រាំបួនប្រការដែលមានប្រាំបួនទិសនិងទេពថែរក្សាលោកតាមទិសនីមួយៗ។
[[ឯកសារ:នាគអង្គរ.jpg|រូបភាពតូច|នាគនៅប្រាសាទអង្គរ]]
== ចម្លាក់នាគ ==
ក្នុងសិល្បៈខ្មែរមុនសម័យអង្គរក្នុង[[សិល្បៈ]]ខ្មែរមុន[[សម័យមហានគរ|សម័យអង្គរ(]]សតវត្សរ៍ទី៦-៨) បានបង្ហាញចម្លាក់នាគចែងដំបូលនៃហោជាង ក្រុមខាងត្បូងនៃប្រាសាទយាយព័ន្ធក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធសម្បូរព្រៃគុកក្រុម[[ត្បូង|ខាងត្បូង]]នៃប្រាសាទយាយព័ន្ធក្នុងរចនា[[សម្បូរព្រៃគុហ៍|សម្ព័ន្ធសម្បូរព្រៃគុក]] រាជ្យព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១រាជ្យព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័ន|ឥសានវរ្ម័នទី១]] នាដើមសតវត្សរ៍ទី៧ លុះដល់រចនាបថព្រៃក្មេងក្នុងរាជព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១លុះដល់រចនាបថ[[ព្រៃក្មេង|ព្រៃក្មេងក្នុង]]រាជព្រះបាទ[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទី១]] សតវត្សរ៍ទី៧ បានបង្ហាញម្ដងទៀតជាចម្លាក់ផ្តែរគឺព្រះវិស្ណុផ្ទុំលើនាគអនន្តបានបង្ហាញម្ដងទៀតជាចម្លាក់ផ្តែរគឺ[[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្]]ណុផ្ទុំលើនាគអនន្ត(វិស្ណុអនន្តសៃយន)<ref>និស្សិត ញ្ញាណ ចិត្រៃ្ត ឆ្នាំ២០១១ នាគ្នុងសិល្បៈខ្មែរ ទំព័រទី២០-២៤</ref>។ ចម្លាក់នាគខ្មែរក្នុងសម័យអង្គរ(សតវត្សរ៍ទី៩-១៣)សិល្បករបានបង្កើតចម្លាក់នាគសណ្តូកខ្លួនគ្មានទម្រជើងទៀនដំបូងនៅ[[ប្រាសាទបាគង]]ដែលបានសង់ឡើងនៅឆ្នាំ៨៨១នៃគ្រិស្តសករាជ។ដែលបានសង់ឡើងនៅឆ្នាំ៨៨១នៃ[[គ្រឹស្តសករាជ(គ.ស)|គ្រិស្តសករាជ]]។ ចម្លាក់នាគក្បាលប្រាំពីររាងខ្លីហើយឃ្លាតពីគ្នា ពាក់ក្បាំងក្នុងរចនាបថព្រះគោ ហើយមានវត្តមានរចនាបថបាខែងក្នុងរាជព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ហើយមានវត្តមានរចនាបថបាខែងក្នុងរាជព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]](ឆ្នាំ៨៨៩-៩១០នៃគ.ស)<ref>Gilberte de Coral-Rémusat, 1940, L'Art Khmer,p.12-107</ref>។ ជាថ្មីម្តងទៀត ចម្លាក់នាគលេចឡើងវិញសណ្តូកខ្លួនលើដីផ្ទាល់តាមបណ្តោយផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទធំចម្លាក់នាគលេចឡើងវិញសណ្តូកខ្លួនលើដីផ្ទាល់តាមបណ្តោយផ្លូវចូលទៅកាន់[[ប្រាសាទបាយ័ន|ប្រាសាទ]]អង្គរធំ គ្មានទម្រដដែលក្បាលប្រាំពីរពាក់ក្បាំងកំពូលពីរដោយកន្ទុយលើកឡើងខ្ពស់រចនាបថកោះកេរគ្មានទម្រដដែលក្បាលប្រាំពីរពាក់ក្បាំងកំពូលពីរដោយកន្ទុយលើកឡើងខ្ពស់[[កោះកេរ្តិ៍|រចនាបថកោះកេរ]]<ref>Lawrence Palmer Briggs,1974,The Ancient Khmer Empire,p.121</ref>។ ជាទូទៅចម្លាក់សត្វនាគបានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងអរិយធម៌និងវប្បធម៌ខ្មែរ យ៉ាងណាមិញវាក៏បានប៉ពេញតួនាទីនិងនិមិត្តរូបក្នុងសិល្បបុរាណ។
== ឯកសារយោង ==
អ្នក​ប្រើ​ប្រាស់អនាមិក