វត្តភ្នំដូនពេញ

(ត្រូវបានបញ្ជូនបន្តពី វត្តភ្នំ)

វត្តភ្នំដូនពេញ (វត្តភ្នំ) (អង់គ្លេស: Wat Phnom Doun Penh) (English mean Mountain Pagoda) also know (Wat Phnom) គឺជាវត្តដែលជានិមិត្តរូប នៃឈ្មោះទីក្រុង ភ្នំពេញ ដែលជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្នុងកំណត់ត្រា នៃអត្តៈសញ្ញាណជាតិខ្មែរ ។ វត្តភ្នំដូនពេញ មានកម្ពស់សរុប 46 ម៉ែត្រ ដោយស្មើនិងកម្ពស់ហ្វីត (150ft) [១] ដែលវត្តមួយនេះយកលំនាំតាម ឈ្មោះរបស់លោកយាយ "ដូនពេញ" ដែលមានតំណាលពីការ រកឃើញនៅ ព្រះបដិមាបួនអង្គ ៖

  • បដិមា ព្រះវិស្ណុះ (អង់គ្លេស: Vishnu)
  • បដិមា ព្រះពុទ្ធ (អង់គ្លេស: Buddha)
  • បដិមា ព្រះឥន្ទ្រា (អង់គ្លេស: Indra)
  • បដិមា ព្រះពុទ្ធធាត់ (ចិន: 布袋) (អង់គ្លេស: Budai) ភាពទាក់ទងនេះហើយដែលត្រូវបានគេសាងសង់អាស្រមចិននៅទីនោះ ព្រះពុទ្ធធាត់ ត្រូវបានពលរដ្ឋខ្មែរតែងតែនិយមហៅថា ព្រះតាកំប៉ោង ។ [២]

វត្តភ្នំដូនពេញ

​​ Wat Phnom Doun Penh.jpg
វត្តភ្នំ (1372)
ឈ្មោះផ្លូវការណ៍ វត្តភ្នំដូនពេញ
ស្ថាប័ត្យកម្ម ព្រះបាទពញ្ញាយ៉ាត
ព្រះវិហារ កសាងដោយលោក យាយដូនពេញ
សាងសង់ឡើងវិញ (១៩០៧) ព្រះបាទសុីសុវត្ថិ
ឈ្មោះផ្សេងទៀត វត្តព្រះចេតិយបព័ត

ប្រវត្តិ ៖ វត្តភ្នំដូនពេញកែប្រែ

 
រូបសំណាកលោកយាយដូនពេញ អ្នកសាងសង់វត្តភ្នំ ដែលជាបេះដូង នៃរាជធានីភ្នំពេញ

នាឆ្នាំ១៣៧២ មានដូនចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ "យាយពេញ" ជាអ្នកមានភោគសម្បត្តិបរិបូរណ៍ មានលំនៅក្បែរច្រាំងទន្លេប្រសព្វមុខ (ទន្លេបួនមុខ) ។ ផ្ទះរបស់ដូនពេញ សង់នៅលើទួលខាងកើតភ្នំតូចមួយនោះ ថ្ងៃមួយមានភ្លៀងធ្លាក់មកដល់ ដូនពេញបានចុះទៅកំពង់ទឹក ដើម្បីងូតទឹក ស្រាប់តែឃើញដើមគគីរធំមួយ អណ្តែតមកក្បែរច្រាំងទើរនៅកំពង់ទឹករបស់គាត់ លុះដូនពេញឃើញដូច្នេះ ក្រលេកឃើញដូចជាមានរបស់អ្វីនៅក្នុងរុន្ធដើមគគីរនោះ ដូនពេញ ក៏យកកំណាត់ឈើ ទៅកោសកៀរសំអាតភក់ចេញ គាត់ក៏បានប្រទះឃើញក្នុងប្រហោងឈើគគីរ មានព្រះបដិមា ៤ អង្គ ធ្វើអំពី សំរិទ្ធ និង លង្ហិន និង មួយអង្គទៀតធ្វើអំពីថ្មកែវ ដែលបដិមានោះ ទ្រង់ឈរព្រះហស្ថម្ខាងទ្រង់កាន់ដំបង និង កងចក្រ ព្រះហស្ថម្ខាងទៀត ទ្រង់កាន់ខ្យងស័ង្ខ និងផ្កាឈូក ព្រះកេសាបួង ក្នុងទម្រង់ជាព្រះវិស្ណុះ ។ ដូនពេញ ក៏ទៅប្រាប់អ្នកភូមិ ឲ្យទៅជួយទាញយកដើមគគីរនោះ និងទទួលរតនា ព្រះបដិមាបួនអង្គនោះយកមកទុកជាទីគោរពបូជា។ ក្រោយមក លោកយាយ "ដូនពេញ" ក៏បានចាត់ឲ្យអ្នកភូមិសាងសង់អាស្រមមួយនៅលើកំពូលភ្នំតូចនេះ ដើម្បីដាក់ព្រះបដិមាទាំងបួនអង្គ ដម្កល់ជាទីសក្ការៈបូជា លោកយាយក៏បាននិមន្តព្រះសង្ឃមកផងដែរ ដើម្បីសូត្រធម៌រតនា អៈភិសេក បដិមាទាំងបួនអង្គនោះ និងបានឲ្យមានព្រះសង្ឃគង់ចាំផង ទើបកើតមាននៅការដាក់ឈ្មោះអាស្រមនោះថា "វត្តភ្នំ" ដែលយើងស្គាល់ច្បាស់មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ [៣]

វត្តភ្នំដូនពេញ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទ ពញ្ញាយ៉ាតកែប្រែ

 
Ponnhea Yart Stupa 1434

ក្រោយព្រះបាទពញ្ញាយ៉ាត បរមរាជាធិរាជ គង់នៅរាជវាំងទួលបានសានអស់ពេល ៩ឆ្នាំ បានកើតមានទឹកលិចយ៉ាងខ្លាំងនៅតំបន់នោះ ក្នុងគ្រានោះទឹកលិចរាជធានីជ្រៅក្រៃលែង ក្នុងឆ្នាំ១៣៩៦ នៃគ.ស អស់ខ្ញុំរាជការ និង ព្រះបរមរាជវង្សានុវង្ស មានក្ដីលំបាកជាច្រើន នៅក្នុងព្រះរាជវាំង ។ លុះទឹកស្រកក្នុងឆ្នាំនោះអស់ ព្រះអង្គនាំរាជការ មកសាងព្រះរាជវាំងថ្មី នៅភូមិឫស្សីកែវក្នុងតំបន់វត្តភ្នំសព្វថ្ងៃ ។ ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់ ចៅពញាតេជោ ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសំរោងទង ឲ្យកេណ្ឌរាស្ត្រលើកដី ទៅចាក់បំពេញក្នុងរាជវាំង។ ទីដែលចៅពញាតេជោ ឲ្យរាស្ត្រជីកដីនោះ ធំជ្រៅទូលាយណាស់ ទើបបានជាមានឈ្មោះ ហៅថាបឹងតេជោ តរៀងមក ស្ថិតនៅផ្សារធំថ្មីបច្ចុប្បន្ន ។ ក្រោយពេលទឹកជំនន់ជនលិចអស់ពេលពេញមួយឆ្នាំ ខណៈពេលនោះព្រះបាទពញ្ញាយ៉ាត សម្រេចចិត្តផ្លាសរាជធានីពីទួលបាសាន ខេត្តកំពង់ចាម មកតំបន់ទន្លេប្រសព្វមុខ ក្នុងឆ្នាំ១៣៩៧ នៃគ.ស ។ ក្រោយបញ្ចប់ការសាងសង់រាជវាំង ព្រះបាទពញ្ញាយ៉ាត បង្គាប់ឲ្យសាងសង់ខ្ទមអាស្រមមួយនៅលើកំពូលភ្នំ ក្បែរព្រះវិហារវត្តភ្នំ ដែលជាអាស្រមនៃអ្នកតាម្ចាស់ស្រុក ដែលប្រជាជនខ្មែរសព្វថ្ងៃតែងហៅថា អ្នកតាព្រះចៅហើយវត្តភ្នំ ឲ្យហៅថា "វត្តភ្នំដូនពេញ" ដែលសំគាល់នាមរបស់លោកយាយ "ដូនពេញ" ។ លុះសម្រេចការកសាងវាំង និងក្រុងរួចហើយ ទ្រង់តាំងប្រទាននាមជា ក្រុងចតុមុខសកលកម្ពុជាធិបតី ឧត្តិយាមហានគរ ប្រកាសឆ្នាំ ១៤១៦ នៃគ.ស ក្រោយមកបានប្ដូរឈ្មោះមក ក្រុងភ្នំពេញ សព្វថ្ងៃនេះ ជាចុងក្រោយព្រះបាទពញ្ញាយ៉ាត ទ្រង់ប្រកាសប្ដូររាជសម័យ នៃ "សម័យកាលចតុមុខ" ឆ្នាំ១៤៣១ ហើយទ្រង់ក៏យាងចូលទីវង្គត់ ក្នុងឆ្នាំ១៤៣៤ ដោយបន្សល់ទុកនៅព្រះចេតិយបព័ត យ៉ាងធំនៅលើរមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រវត្តភ្នំមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ [៤]

ឯកសារយោងកែប្រែ

  1. "Wat Phnom Cambodia" Peakbager.com database ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 1 November 2004
  2. ក្រុមជុំនំទំនៀមទំលាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា (22 May 2006) Prajuṃ rẏaṅ breṅ khmaer, Volume 5 Buddhasāsana Paṇḍity, 1963 the University of Michigan.
  3. Cambodia. Krasuaṅ Ghosanākār nẏṅ Vappadharm (1990) Prajum rẏan breṅ Khmaer, Volume 5 Buddha Sāsanapaṇdity, Original from University of California, Berkeley
  4. Hoc Dy Khing Aperçu général sur la littérature khmère Paris ; Montréral, Qc : L'Harmattan, ©1997. p. 205 ISBN 1179208816