សម្តេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា

 

សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺជាប្រមុខរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា

 

ឈ្មោះ កែប្រែ

ឋានន្តរស័ក្តិរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ មានប្រភពមកពី ភាសាបាលី ។ គោរម្យងារ​ពេញ​លេញ​របស់​ឧត្តម​អយ្យកោ​នៃ​មហានិកាយ គឺ ​សម្ដេច​ព្រះសុមេធាធិបតី ; Sumedhādhipati មានន័យថា "ម្ចាស់ដ៏ឈ្លាសវៃ" ។ ក្នុង​លិខិត​ថ្វាយ​ ​ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះ​បាទ នរោត្តមសីហនុ ​ព្រះនាម​ខាង​ក្រោម​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​សម្រាប់ ​សម្តេចព្រះមហាសង្ឃ ទេពវង្សសម្តេច​ព្រះ​អគ្គ​មហា​សង្ឃ​រាជា​ធិបតី ដែលត្រូវបានបកប្រែជា 'មេដឹកនាំកំពូលបុព្វបុរសកំពូល' ។ [១]

គោរម្យងារពេញទំហឹងរបស់ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ នៃព្រះធម្មយុត្តិកនិកាយ គឺ សម្តេចព្រះអភិសិរីសុគន្ធាមហាសង្ឃរាជាធិបតី (Abhisirī Sugandhā Mahāsangharājādhipati) ចំណង​ជើង​នេះ​មាន​ន័យ​ថា 'គុណ​ដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់ និង​គុណធម៌​ដ៏​បរិសុទ្ធ ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់'។ នៅ​ក្នុង​លិខិត​ថ្វាយ​ព្រះ​មហាវីរក្សត្រ ព្រះ​បាទ​សីហនុ នាម​ជា​អក្សរ​កាត់​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ថា សម្តេច​ព្រះសង្ឃរាជ[១]

ប្រវត្តិសាស្ត្រ កែប្រែ

នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៨៥៥ ដល់ ១៩៨១ មានបុព្វបុរសកំពូលពីរនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ មួយសម្រាប់ទីកន្លែងកម្ពុជានៃបែបថៃ ធម្មយុត្តិកនិកាយ និងមួយទៀតសម្រាប់ មហានិកាយ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៨១ ក្រោមការគ្រប់គ្រង របស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា ដែលគាំទ្រដោយវៀតណាម ព្រះតេជគុណ ទេព វង្ស ត្រូវបានជ្រើសរើសជាព្រះអយ្យកោនៃ ព្រះសង្ឃ បង្រួបបង្រួមថ្មី ដែលយកគំរូតាម ក្រុមជំនុំព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទវៀតណាម

បន្ទាប់ពីការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀង ទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ ១៩៩១ ព្រះបាទ នរោត្តមសីហនុ បានតែងតាំងព្រះតេជគុណ បួរ គ្រី ជាឧត្តមឧត្តមនៃធម្មយុត្តិកនិកាយ។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ បញ្ជា​ទាំង​ពីរ​គឺ​ត្រូវ​ដឹក​នាំ​ដោយ​បុព្វបុរស​រៀងៗ​ខ្លួន មិន​ដូច​នៅ ​ប្រទេស​ថៃ ​ដែល​មាន​តែ ​សម្ដេច​អយ្យកោ ​តែ​មួយព្រះអង្គទេ​ដែល​បញ្ជា​ទាំង​ពីរ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ផ្តល់អាសនៈមួយនៅលើ ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក ដល់បុព្វបុរសកំពូលទាំងពីរ ដូច្នេះផ្តល់ការលើកឡើងនីមួយៗក្នុងការជ្រើសរើសអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។

នៅឆ្នាំ ២០០៦ ទេព វង្ស ត្រូវបានលើកតម្កើងឋានៈជា ឧត្តមបុព្វបុរស, [២] ខណៈព្រះតេជគុណ នន់ ង៉ែត ត្រូវបានលើកតម្កើងជាបន្តបន្ទាប់ជាឧត្តមបុព្វបុរសនៃមហានិកាយ។ ទេព វង្ស ជា​ព្រះសង្ឃ​ទីមួយ​ក្នុង​រយៈពេល​១៥០​ឆ្នាំ​ដែល​បាន​គ្រង​តំណែង​ជា​សម្តេច​ព្រះសង្ឃរាជ។ [២]

បញ្ជីឈ្មោះសង្ឃរាជខ្មែរ កែប្រែ

អយ្យកោ មហានិកាយ កែប្រែ

# ព្រះរូប ព្រះនាមដើម ព្រះនាមធម៌ ព្រះនាម ប្រសូត និងមរណភាព

(ឆ្នាំ)

ការកាន់កាប់តំណែង

(ឆ្នាំ)

ចំណាំ
  និល ទៀង សុវណ្ណកេសរោ សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជ ១៨២៣-១៩១៣ 1859-1913
  កែ អ៊ុក ឥន្ទត្ថេរោ សម្ដេចព្រះធម្មលិខិត ១៨៥១-១៩៣៦ ១៩១៤–១៩៣០ [៣]
  ប្រាក់ ហ៊ិន សុធម្មត្ថេរោ សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ១៨៦៣-១៩៤៧ ១៩៣០-១៩៤៧ [៤]
  ជួន ណាត ជោតញ្ញាណោ សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ១៨៨៣-១៩៦៩ ១៩៤៨–១៩៦៩ [៥]
  ហួត តាត វជិរបញ្ញោ សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ១៨៩២-១៩៧៥ ១៩៦៩–១៩៧៥[៥] មរណភាព​ដោយ​ការ​ប្រហារ​ជីវិត​ខ្មែរក្រហមនៅ​វត្ត​ប្រាង្គ ភ្នំឧដុង្គ[៦]
នៅក្នុងរបបកុម្មុយនិស្ត ១៩៧៥-១០០១
  ទេព វង្ស សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ១៩៣២-បច្ចុប្បន្ន ១៩៩១–២០០៦ បាន​លើក​តម្កើង​ឋានៈ​ជាសម្តេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា
  នន្ទ ង៉ែត បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គោ សម្តេចព្រះមហាសុមេធាធិបតី ១៩២២–បច្ចុប្បន្ន ២០០៦–បច្ចុប្បន្ន

ឧត្តម​អយ្យកោ​នៃ ធម្មយុត្តិកនិកាយ កែប្រែ

# ព្រះរូប ព្រះនាមដើម ព្រះនាមធម៌ ព្រះនាម ប្រសូត និងមរណភាព

(ឆ្នាំ)

ការកាន់កាប់តំណែង

(ឆ្នាំ)

ចំណាំ
  ប៉ាន បញ្ញាសីលោ សម្តេចព្រះសុគន្ធាធិបតី ១៨២៦-១៨៩៣ ១៨៥៥–១៨៩៣ [៧][៨]
  អៀម ភទ្ទគូ សម្តេចព្រះមង្គលទេពាចារ្យ ១៨៤៩-១៩២២ ១៨៩៣-១៩២២ [៩]
  ស៊ុក បញ្ញាទីបោ សម្តេចព្រះមង្គលទេពាចារ្យ ១៨៦១-១៩៤៣ ១៩២៣-១៩៤៣ [៩]
  អ៊ុង ស្រី ពុទ្ធនាគោ សម្តេចព្រះសុធម្មាធិបតី ១៨៧០-១៩៥៦ ១៩៤៣-១៩៥៦ [៩]
ភុល ទេស ឥន្ទញាណោ សម្តេចព្រះសុធម្មាធិបតី ១៨៩១-១៩៦៦ ១៩៥៦-១៩៦៦ [៩]
  ទេព លឿង គន្ធរោ សម្តេចព្រះសុធម្មាធិបតី ១៨៨៣-១៩៧៥ ១៩៦៦-១៩៧៥ មរណភាពតែពីរថ្ងៃមុនការដួលរលំទីក្រុងភ្នំពេញដោយខ្មែរក្រហម[៩][១០]
  ហ៊ី ជា សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ?-១៩៧៥ ១៩៧៥ (តិចជាងមួយសប្តាហ៍) ស្តីទីជាសម្តេចព្រះសង្ឃរាជធម្មយុត្តិកា និក្យា[៩]
  បួរ គ្រី ចន្ទតិរិកោ សម្តេចព្រះអភិសិរីសុគន្ធា មហាសង្ឃរាជាធិបតី ១៩៤៥–បច្ចុប្បន្ន ១៩៩១–បច្ចុប្បន្ន កាន់ព្រះនាមថា "សម្តេចព្រះសុគន្ធាធិបតិ" ពីឆ្នាំ១៩៩១ លើក​ឡើង​ដល់​ព្រះនាមបច្ចុប្បន្ន​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៧

ប្រមុខ​សង្ឃ​បង្រួបបង្រួម​កម្ពុជា កែប្រែ

# ព្រះរូប ព្រះនាមដើម ព្រះនាមធម៌ និកាយដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ ប្រសូត និងមរណភាព

(ឆ្នាំ)

ការកាន់កាប់តំណែង

(ឆ្នាំ)

  ទេព វង្ស មហានិកាយ ១៩៣២–បច្ចុប្បន្ន ១៩៨១–១៩៩១

សម្តេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាដែលកំពុងនិរទេសខ្លួន កែប្រែ

# ព្រះរូប ព្រះនាមដើម ព្រះនាមធម៌ និកាយដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ ប្រសូត និងមរណភាព

(ឆ្នាំ)

ការកាន់កាប់តំណែង

(ឆ្នាំ)

  វ៉ា យ៉ាវ ឃោសានន្ទ មហានិកាយ ១៩១៣-២០០៧ ១៩៨៨–២០០៧

ចំណាំ: ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាឃោសានន្ទ ត្រូវបានជ្រើសរើសជាបុព្វបុរសកំពូលដោយក្រុមព្រះសង្ឃនិរទេសខ្លួននៅទីក្រុងប៉ារីស ក្នុងអំឡុងពេលដូចគ្នានេះ ទេព វង្ស បានកាន់កាប់ការិយាល័យដូចគ្នានៅព្រះសង្ឃខ្មែររួបរួម បន្ទាប់ពីឆ្នាំ១៩៩១ ទេព វង្ស ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ជា​ព្រះ​មហា​និកាយ​នៅ​កម្ពុជា[១១]

សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា កែប្រែ

# ព្រះរូប ព្រះនាមដើម ព្រះនាមធម៌ ព្រះនាម និកាយដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ ប្រសូត និងមរណភាព

(ឆ្នាំ)

ការកាន់កាប់តំណែង

(ឆ្នាំ)

  ទេព វង្ស សម្តេចព្រះអគ្គមហាសង្ឃរាជាធិបតី មហានិកាយ ១៩៣២–បច្ចុប្បន្ន ២០០៦–បច្ចុប្បន្ន

កំណត់ចំណាំ កែប្រែ

ឯកសារយោង កែប្រែ

  1. ១,០ ១,១ Website of Norodom Sihanouk
  2. ២,០ ២,១ Cambodia Daily article on KI Media
  3. វត្តខេមររតនារាម. "សម្តេចសង្ឃ កែ អ៊ុក". watkhmers.org. Retrieved 2019-10-07.
  4. វត្តខេមររតនារាម. "សម្តេចសង្ឃ ប្រាក់ ហ៊ិន". watkhmers.org. Retrieved 2019-10-07.
  5. ៥,០ ៥,១ (Harris 2001, p. 78)
  6. Pot, Pol; Sary, Ieng; révolutionnaire, Cambodia Tribunal populaire (2000-04-04) (ជាen). Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary. University of Pennsylvania Press. pp. 361. ល.ស.ប.អ. 9780812235395. https://books.google.com/books?id=lu6Mj0A7CpYC&q=Huot+Tat&pg=PA361. 
  7. (Harris 2001, p. 83)
  8. បាភ្នំស្រុកកំណើតខ្. "ព្រះរាជជីវប្រវត្តិសង្ខេបរបស់សម្តេចព្រះសុគន្ធាសង្ឃរាជាធិបតី សម្តេចព្រះសង្ឃរាជទី១ នៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា". baphnommyhomeland.blogspot.com. Retrieved 2019-10-07.
  9. ៩,០ ៩,១ ៩,២ ៩,៣ ៩,៤ ៩,៥ ហោត្រៃ. "ប្រវត្តិ វត្តបទុមវតីរាជវរាម". haotrai.com. Retrieved 2019-10-07.
  10. ៥០០០ឆ្នាំ. "សម្ដេចព្រះសុធម្មាធិបតី គណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ គន្ធរោ ទេព លឿង". 5000-years.org. Retrieved 2019-10-07.
  11. (Harris 2001, p. 70)