អធិរាជបារាំង

អធិរាជបារាំង (ភាសាបារាំង: Empereur des Français) គឺជាងារព្រះមហាក្សត្រនៃចក្រភពបារាំងទីមួយ និងចក្រភពបារាំងទីពីរ

អធិរាជបារាំង
អតីតរាជធិបតេយ្យ
Imperial
Grandes Armes Impériales (1804-1815)2.svg
វរលញ្ចកររាជាធិរាជ
Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg
អធិរាជដំបូង
ណាប៉ូឡេអុងទី១

១៨ ឧសភា ១៨០៤ – ៦ មេសា ១៨១៤ ហើយម្តងទៀតពីខែមីនា ដល់មិថុនា ១៨១៥
ក្សត្រដំបូង ណាប៉ូឡេអុងទី១
ក្សត្រចុងក្រោយ ណាប៉ូឡេអុងទី៣
ទូលហៅ ព្រះចៅអធិរាជ
ព្រះរាជដំណាក់ ព្រះរាជវាំងធូលើរី, ប៉ារីស
រាជាធិបតេយ្យចាប់ផ្ដើម ១៨ ឧសភា ១៨០៤
២ ធ្នូ ១៨៥២
រាជាធិបតេយ្យបញ្ចប់ ២២ មិថុនា ១៨១៥
៤ កញ្ញា ១៨៧០
អ្នកមានសិទ្ធិស្នងរាជ្យបច្ចុប្បន្ន ហ្សង់-គ្រីស្តុប ណាប៉ូឡេអុង

ប្រវត្តិលម្អិតកែប្រែ

 
ណាប៉ូឡេអុងទាំងបួនអង្គ

ងារនិងមុខតំណែងនេះត្រូវបានចាប់ប្រើឡើងដោយវង្ស ណាប៉ូឡេអុងនាពេលដែលណាប៉ូលេអុងត្រូវបានប្រកាសជាអធិរាជនៅថ្ងៃទី១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨០៤ ដោយព្រឹទ្ធសភាបារាំង និងបានសោយរាជ្យជាអធិរាជបារាំងនៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨០៤ នៅក្នុងវិហារនូត្រេ-ដាម, ក្នុងទីក្រុងប៉ារីស[១]

ងារនេះគឺចង់សំដៅថា អធិរាជគឺគ្រប់គ្រងដឹកនាំ"ប្រជាជនបារាំង" (ប្រទេសជាតិ) មិនមែនគ្រប់គ្រងតែបារាំង (រដ្ឋ) នោះទេ។ "អធិរាជបារាំង" គឺខុសគ្នាពី "ព្រះមហាក្សត្របារាំង", ប្រជាជនបារាំងពីដើមជឿថាព្រះមហាក្សត្រគឺជាអ្នកដែលចាត់ទុកប្រទេសជាកម្មសឹទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន (ពោលគឺគិតតែពីផលប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងបុគ្គលនៅជុំវិញខ្លួន មិនគិតដល់ប្រជាពលរដ្ឋ)។ ដើម្បីឱ្យប្រជាជនជឿជាក់លើបាន, ងារជា"អធិរាជបារាំង"ត្រូវបានប្រកាសថាជា"រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ" (អំណាចគឺត្រូវចែកគ្នាអនុម័ត មិនមែនស្ថិតនៅលើតែព្រះមហាក្សត្រតែមួយនោះទេ)។[២] ងារនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងចង់ការពារមុខមាត់ប្រទេសបារាំង ព្រោះនៅចុងទស្សវត្តឆ្នាំ១៧៩០, បារាំងគឺជារដ្ឋដែលពោរពេញទៅដោយភាពចលាចល, មានសង្គ្រាមនិងជម្លោះទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។ គោលបំណងមួយទៀតគឺចង់បញ្ជាក់ថា ក្រោយពីបដិវត្តន៍បារាំងត្រូវបានបញ្ចប់, បារាំងគឺលែងប្រកាន់យកប្រព័ន្ធសក្តិភូមិតទៅទៀត ហើយមកប្រកាន់រដ្ឋជាតិតែមួយវិញ ដោយប្រជាជនមានសឹទ្ធស្មើៗគ្នា (នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៨០៥, សាធារណរដ្ឋបារាំងត្រូវបានប្តូរឈ្មោះមកចក្រភពបារាំង)។[៣]

ណាប៉ូលេអុងបានបង្កើតតំណែង"អធិរាជបារាំង"នេះឡើងគឺចង់បង្ហាញពិភពលោកអំពីប្រព័ន្ធនយោបាយថ្មី មិនមែនចង់ឱ្យរាជានិយមត្រលប់មកប្រទេសបារាំងវិញទេ។ រជ្ជកាលអធិរាជណាប៉ូលេអុងទី១ ត្រូវបានបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨១៥, នៅពេលដែលព្រះអង្គចាញ់សង្គ្រាមនៅឯសមរភូមិវ៉ាត់ធឺលូ, រួចក៏ត្រូវគេនិរទេសទ្រង់ទៅកោះហ្សង់ ហេលីណា, រហូតដល់ថ្ងៃសង្គតរបស់ព្រះអង្គគឺនៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨២១។ រជ្ជកាលរបស់ណាប៉ូលេអុងទី១ ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយសារតែរាជវង្សបួរបនបានឡើងមកកាន់អំណាចម្តងទៀតនៅបារាំងក្នុងឆ្នាំ១៨១៤ និងការនិរទេសព្រះអង្គទៅកោះអ៊ីលបាតែណាប៉ូលេអុងក៏បានរត់គេចរួចហើយក៏ត្រលប់មកប្រទេសបារាំងវិញដោយដឹកនាំបារាំងបានរយៈពេល ១១១ ថ្ងៃមុនពេលព្រះអង្គត្រូវក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តយកឈ្នះលើម្តងទៀតហើយនិរទេសព្រះអង្គជាចុងក្រោយទៅកោះហេលីណា។

ចក្រភពបារាំងទីពីរក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រជាមតិមួយនៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៨៥១ បន្ទាប់ពីល្វី-ណាប៉ូលេអុង បូណាប៉ាតបានធ្វើរដ្ឋប្រហាររំលាយរដ្ឋសភាជាតិចោល។ នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៨៥២, ប្រធានាធិបតីបារាំងលោកល្វី-ណាប៉ូលេអុង បូណាប៉ាត ត្រូវបានប្រជាជនបារាំងបោះឆ្នោតឱ្យក្លាយជាអធិរាជបារាំងដោយមានព្រះនាមថា ណាប៉ូលេអុងទី៣។ រជ្ជកាលណាប៉ូលេអុងទី៣ បានបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨៧០, បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានត្រូវទ័ពព្រុសចាប់ខ្លួននៅឯសមរភូមិសេដង់ក្នុងសង្គ្រាមបារាំង-ព្រុស។ ល្វី-ណាប៉ូលេអុងក៏ត្រូវបានគេនិរទេសទៅអង់គ្លេសរហូតដល់ថ្ងៃមរណភាពគឺនៅថ្ងៃទី៩ ខែមករា ឆ្នាំ១៨៧៣។

ចាប់តាំងពីមរណភាពរបស់បុត្រតែមួយគត់របស់ណាប៉ូលេអុងទី៣ ព្រះនាមល្វី ណាប៉ូលេអុងក្នុងឆ្នាំ១៨៧៩, សមាជិកមួយចំនួននៃវង្ស បូណាប៉ាតបានអះអាងទាមទារថាពួកគេគឺជាអ្នកស្នងរាជ្យបន្ត។ បច្ចុប្បន្ននេះ, សាល, ព្រះអង្គណាប៉ូលេអុងគឺជាអ្នកដែលមានសឹទ្ធស្នងរាជ្យបន្ត។

បញ្ជី អធិរាជបារាំងកែប្រែ

ចក្រភពបារាំងទីមួយកែប្រែ

ព្រះនាម រូប ព្រះជន្មាយុ សោយរាជ្យ បញ្ចប់រាជ្យ វង្ស
ណាប៉ូលេអុងទី១   ១៥ សីហា ១៧៦៩ – ៥ ឧសភា ១៨២១ (៥១ ព្រះវស្សា) ១៨ ឧសភា ១៨០៤ ១១ មីនា ១៨១៤  
បូណាប៉ាត

មួយរយថ្ងៃកែប្រែ

ពេលដែលណាប៉ូលេអុងបានរត់គេចចេញពីកោះអ៊ីលបាហើយមកដឹកនាំបារាំងជាលើកទីពីរ។

ព្រះនាម រូប ព្រះជន្មាយុ សោយរាជ្យ បញ្ចប់រាជ្យ វង្ស
ណាប៉ូលេអុងទី១   ១៥ សីហា ១៧៦៩ – ៥ ឧសភា ១៨២១ (៥១ ព្រះវស្សា) ២០ មីនា ១៨១៥ ២២ មិថុនា ១៨១៥  
បូណាប៉ាត
ណាប៉ូលេអុងទី២
[៤]
  ២០ មីនា ១៨១១ – ២២ កក្កដា ១៨៣២ (២១ ព្រះវស្សា) ២២ មិថុនា ១៨១៥ ៧ កក្កដា ១៨១៥  
បូណាប៉ាត

ចក្រភពបារាំងទីពីរកែប្រែ

ព្រះនាម រូប ព្រះជន្មាយុ សោយរាជ្យ បញ្ចប់រាជ្យ វង្ស
ណាប៉ូលេអុងទី៣   ២០ មេសា ១៨០៨ – ៩ មករា ១៨៧៣ (៦៤ ព្រះវស្សា) ២ ធ្នូ ១៨៥២ ៤ កញ្ញា ១៨៧០  
បូណាប៉ាត

មើលផងដែរកែប្រែ

ឯកសារយោងកែប្រែ

  1. Thierry, Lentz "The Proclamation of Empire by the Sénat Conservateur" napoleon.org Fondation Napoléon ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 15 August 2014
  2. Philip Dwyer, Citizen Emperor: Napoleon in Power (2013) p 129
  3. "Decree upon the Term, French Republic" www.napoleon-series.org
  4. From 22 June to 7 July 1815, Bonapartists considered Napoleon II as the legitimate heir to the throne, his father having abdicated in his favor. However, the young child's reign was entirely fictional, as he was residing in Austria with his mother. Louis XVIII was reinstalled as king on 7 July.