បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ (ភាសាលាវ៖ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ, បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ) គឺ​ជា​គណបក្ស​កាន់​អំណាចនយោបាយ​តែ​មួយ​គត់​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រជាមានិត​ឡាវ។ ឯកាធិភាពរបស់បក្សនេះលើអំណាចរដ្ឋត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយមាត្រាបីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសឡាវ ហើយវាដឹកនាំប្រទេសជាប្រព័ន្ធឯកភូតពោលគឺរដ្ឋាភិបាលមានការគ្រប់គ្រងមជ្ឈការលើសេដ្ឋកិច្ច និងយោធាប្រទេស។

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ
ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ
បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ
អង្គលេខាធិការបក្សថងលូន ស៊ីស៊ូលីត
សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ប៊ុនថង ជីតម៉ានី
បង្កើត២២ ឧសភា ១៩៥៥
បក្សមុនគណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន
ទីស្នាក់ការកណ្ដាលវៀងចន្ទន៍
សារព័តមានប្រជាជន
ស្លាបយុវជនសហភាព​យុវជន​បដិវត្តន៍​ប្រជាជនឡាវ
ស្លាបយោធាកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនឡាវ
សមាជិកភាព  (២០២១)៣៤៨,៦៨៦
មនោគមវិជ្ជា
ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិកិច្ចប្រជុំនៃបក្សកុម្មុយនិស្តនិងពលករអន្តរជាតិ
រដ្ឋសភា
១៥៨ / ១៦៤
គេហទំព័រ
pccob.gov.la
ទង់គណបក្ស
Flag of the Lao People's Revolutionary Party.svg
នយោបាយនៅឡាវ
គណបក្សនយោបាយ
ការបោះឆ្នោត

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដោយអតីតសមាជិកនៃគណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន។ ក្រោយនិម្មិតកម្ម បក្សនេះបានដឹកនាំការបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ និងថែមទាំងបានគាំទ្រកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងសង្រ្គាមប្រឆាំងនឹងសហរដ្ឋអាមេរិកទៀតផង។ ជាលទ្ធផលនៃការបះបោរខាងលើ បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានឡើងដណ្តើមអំណាចដោយជោគជ័យនៅចុងឆ្នាំ១៩៧៥។ ក្នុងអំឡុងពេលឆ្នាំដំបូងៗក្រោមការដឹកនាំរបស់ខ្លួន បក្សនេះបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋលើសង្គម និងបានព្យាយាមបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចផែនការដោយផ្អែកលើគំរូរបស់សូវៀត។ នៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដោយឃើញមានកំណែទម្រង់ទីផ្សារសេរីនៅក្នុងប្រទេសចិននិងវៀតណាម បក្សនេះក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចតាមដូចជា ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មក្រុមហ៊ុនរដ្ឋ និងបង្កើតកម្មសិទ្ធិឯកជនឡើងវិញ។

ប្រជាធិបតេយ្យមជ្ឈិមនិយមគឺជាគោលគំនិតដែលបង្កើតឡើងដោយមេដឹកនាំសូវៀតលោកវ្លាឌីមៀរ លេនីនហើយវាក៏ជាជាទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធរបស់បក្សនេះផងដែរ។ គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សគឺត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅក្នុងសមាជជាតិដែលត្រូវជាស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស។ នៅចន្លោះសម័យកិច្ចប្រជុំ​សមាជនីមួយៗ​ គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិមបក្សគឺ​ជា​អ្នក​ធ្វើ​រាល់សេចក្តី​សម្រេចកំពូលៗទាំងឡាយដែលទាក់​ទង​នឹង​កិច្ចការ​របស់បក្ស។ បន្ទាប់ពីបញ្ចប់សមាជ គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សនឹងត្រូវជ្រើសតាំងការិយាល័យនយោបាយនិងលេខាធិការដ្ឋាន និងព្រមទាំងអគ្គលេខាធិការបក្សផងដែរពោលគឺមន្ត្រីខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស។ នៅចន្លោះសម័យប្រជុំនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស ការិយាល័យនយោបាយគឺជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុត។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ការិយាល័យនយោបាយលើកទី ១១ មានសមាជិកចំនួន ១៣ រូប។ មេដឹកនាំគណបក្សបច្ចុប្បន្នគឺលោកថងលូន ស៊ីស៊ូលីតហើយលោកក៏កំពុងកាន់តំណែងមួយចំនួនទៀតផងដែរមានដូចជា អគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្ស ប្រធានគណៈកម្មការការពារជាតិនិងសន្តិសុខសាធារណៈ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវពោលគឺប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវគឺប្តេជ្ញាស្មោះត្រង់ចំពោះលទ្ធិកុម្មុយនីស្ត ហើយតែងតែបានចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំនៃគណបក្សកុម្មុយនីស្តនិងកម្មករអន្តរជាតិ។ យោងតាមលក្ខន្តិកៈរបស់បក្ស គណបក្សខ្លួនគឺប្រកាន់ខ្ជាប់នូវលទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន និងគោលគំនិតកៃសន ព្រហ្មវិហារ។ បន្ទាប់ពីបានឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ គណបក្សនេះបានរុះរកវិធីលុបបំបាត់ចោលនូវផលិតកម្មមូលធននិយមភ្លាមៗដើម្បីចាក់គ្រឹះមូលដ្ឋានបង្កើតសង្គមនិយម។ នៅទស្សវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ទិសដៅរបស់បក្សត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយថ្នាក់ដឹកនាំរបស់វាជឿថា ប្រទេសឡាវនូវខ្វះការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនដើម្បីសម្រេចកសាងសង្គមនិយម។ ដូច្នេះ បក្សមួយនេះក៏បានប្រើប្រាស់មូលធននិយមរបស់រដ្ឋជាឧបករណ៍សម្រាប់ធ្វើការឆ្ពោះទៅរកសង្គមនិយម។

ប្រវត្តិកែប្រែ

ដើមកំណើត និងបដិវត្តន៍ជាតិប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៤៥–១៩៧៥)កែប្រែ

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវគឺកើតចេញពីគណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមេដឹកនាំកុម្មុយនីស្តវៀតណាមឈ្មោះហូ ជីមិញនៅអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៣០ តាមបញ្ជាពីអង្គការកុម្មុយនីស្តអន្តរជាតិ[១] បក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិនមានភារកិច្ច "កម្ចាត់កាកសំណល់សក្តិភូមិ ចែកចាយដីធ្លីទៅឱ្យអ្នកស្រែចម្ការ ផ្ដួលរំលំរបបចក្រពត្តិនិយម និងធ្វើឱ្យតំបន់ឥណ្ឌូចិនទាំងមូលទទួលឯករាជ្យពេញលេញ"។[១] ដំបូងឡើយគណបក្សមួយនេះមានឈ្មោះថា"បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម"ក៏ព្រោះតែសមាជិកភាគច្រើនជាជនជាតិវៀតណាម ប៉ុន្តែអង្គការកុម្មុយនីស្តអន្តរជាតិបានសម្តែងនូវការមិនពេញចិត្តពីព្រោះឈ្មោះរបស់វានេះបានបង្ហាញពីអត្តសញ្ញាណជាតិវៀតណាមតែមួយដោយអង្គការនេះជឿថា កម្មករពលករវៀតណាម ខ្មែរ និងឡាវគឺមានភាពដូចគ្នាច្រើនជាងភាពខុសគ្នា។[១] ទោះជាបានប្តូរឈ្មោះមក"គណបក្សឥណ្ឌូចិន"មែនប៉ុន្តែតាមការពិត បក្សនេះនូវតែគ្រប់គ្រងនិងដឹកនាំដោយជនជាតិវៀតណាមរហូតទាន់តែដល់ថ្ងៃរំលាយបក្សជាផ្លូវការពោលគឺនៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥ នៅពេលដែលបដិវត្តន៍ជាតិប្រជាធិបតេយ្យបានប្រកាសដំណើរការនៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិន។[១] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ សមាជិកបក្សឥណ្ឌូចិនសម្ងាត់មួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមចេញរកកេណ្ឌកម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តជនជាតិឡាវឱ្យចូលរួមក្នុងចលនារបស់ខ្លួន។[១] លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារដែលមានដើមកំណើតជាជនជាតិឡាវកាត់វៀតណាមត្រូវបានគេជ្រើសរើសជាសមាជិកម្នាក់នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៦–៤៧ ខណៈដែលខ្លួនកំពុងជានិស្សិតសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យទីក្រុងហាណូយ[១] តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី កង្វះអ្នកតំណាងឡាវនូវតែជាបញ្ហាដ៏ធំមួយនៅក្នុងចលនា។[១] គិងត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥១ សមាជិកជាជនជាតិឡាវមានចំនួនតែ ៨១ នាក់ប៉ុណ្ណោះប្រើប្រៀបធៀនទៅនឹងសមាជិកសរុបចំនួន ២,០៩១ នាក់។[២]

នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៥១ បក្សឥណ្ឌូចិនលាក់មុខមួយនេះបានកោះប្រជុំសមាជជាតិលើកទីពីរហើយបានសម្រេចប្តូរឈ្មោះទៅ គណបក្សពលករវៀតណាម[៣] ភ្លាមៗបន្ទាប់ពីសមាជជាតិលើកទីពីរបានបញ្ចប់ សម្ព័ន្ធភាពវៀតណាម-ឡាវ-ខ្មែរត្រូវបានប្រកាសឡើងដោយមានការប្តេជ្ញាចិត្តរួមគ្នាប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអាណានិគមនិយមបារាំង និងចក្រពត្តិនិយមអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់។[៣] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥២ បក្សពលករវៀតណាមបានបង្កើត"គណៈកម្មាធិការដើម្បីអង្គការបក្ស"ដែលមានសមាជិកចំនួនប្រាំរូបដូចជា លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារ (ជាលេខា) នូហាក់ ភូមសៈវ៉ាន់ ស្រីសាវត្ត កែវប៊ុនផាន ប៊ុន ពុំមហសាយ និងខាមសែន[៤][៣] ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំបន្ទាប់ បក្សពួកកុម្មុយនីស្តជាច្រើនត្រូវបាននិម្មិតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសឡាវ។ ហើយនៅថ្ងៃទី២២ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៥៥ សមាជប្រជុំបក្សលើកទីមួយត្រូវបានប្រព្រឹត្តិទៅនិងជាលទ្ធផល ក៏បង្កើតបានចេញជាបក្សប្រជាជនឡាវ (ប.ប.ឡ.)។[៥] ប៉ុន្តែអ្វីៗទាំងអស់មិនបានដំណើរការទៅដូចផែនការនោះទេ ព្រោះថា ប.ប.ឡ ត្រូវបានរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវនាពេលនោះបោសសម្អាតនិងបំផ្លាញស្ទើរអស់ទាំងស្រុងនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៥៩។[៥] វៀតណាមខាងជើងបានប្រតិកម្មដោយបង្កើនការគាំទ្ររបស់ពួកគេចំពោះ ប.ប.ឡ. និងយោធារបស់ខ្លួនហៅប៉ៈថេតឡាវ[៦] ហើយនៅដើមទសវត្សរ៍១៩៦០ គណបក្សនេះបានគ្រប់គ្រងលើទឹកដីប្រទេសឡាវជិតពាក់កណ្តាល។[៦] ថ្វីត្បិតតែខ្លួនជាកម្លាំងនាំមុខនៅពីក្រោយសកម្មភាពបះបោរពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ មែនក៏គណបក្សនេះនូវតែបន្តរក្សាភាពសម្ងាត់របស់ខ្លួនដោយចូលចិត្តដឹកនាំសកម្មភាពរបស់ពួកគេតាមរយៈសាខារណសិរ្ស។ ជនជាតិឡាវភាគតិចណាស់ដែលបានដឹងអំពីអត្ថិភាពរបស់បក្ស ឬក៏ឈ្មោះមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនក្នុងអំឡុងពេលនោះ។[៧] នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧២ សមាជជាតិលើកទីពីរត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងហើយឈ្មោះផ្លូវការរបស់បក្សក៏បានប្តូរមក "បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ" រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។[៧]

នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់សឹកសង្រ្គាមអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ទីបំផុតកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមួយក៏ត្រូវបានរៀបចំធ្វើឡើងជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ។[៨] រដ្ឋាភិបាលឯកភាពជាតិបណ្តោះអាសន្នត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានសមាជិកជាអ្នកនយោបាយកុម្មុយនីស្តតែស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយអ្នកនយោបាយរាជានិយមម្នាក់គឺសុវណ្ណភូមា[៨] ស្រដៀងគ្នាទៅនឹងវៀតណាមខាងត្បូងដែរ រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវថ្មីនេះត្រូវប្រឈមមុខនឹងការបះបោរឥតឈប់ឈរពីឆ្នាំ១៩៧៤ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។[៩] ចាប់ពីខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥ កងកម្លាំងរាជានិយមនៅស្រុកហួយសៃនៃខេត្តហួកុង (បច្ចុប្បន្នហៅហួផាន់) និងនៅតាមខេត្តខាំមួនបាននាំគ្នាងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលក៏ព្រោះតែវាមានទំនោរទៅរកពួកកុម្មុយនីស្ត។[៩] ប្រតិកម្មទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៏ដែលកំពុងលាតត្រដាង ភាគីប៉ៈថេតឡាវបានចេញគ្រប់គ្រងផ្លូវសាធារណៈដែលនាំទៅដល់ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍ដែលនាំឱ្យមានការកាត់ផ្តាច់ស្បៀងអាហារនិងគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ទាំងឡាយទៅរាជធានី។[៩] នៅអំឡុងខែមេសានិងខែឧសភា បាតុកម្មប្រឆាំងរាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងក្រុងមួយបានកើតឡើងដែលជាហេតុនាំឱ្យសមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រីចំនួនប្រាំរូបសម្រេចលាលែងចេញពីតំណែង។[១០] ដើម្បីជួយស្រោចសង្គ្រោះរាជាធិបតេយ្យនៅឡាវកុំឱ្យរលាយ រាជរដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសពីការបោះឆ្នោតថ្មីមួយសម្រាប់ឆ្នាំ១៩៧៦។[១១] នៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា អ្នកតំណាងបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបាន"បញ្ចុះបញ្ចូល"អ្នករាជានិយមឱ្យលះបង់ទ្រព្យសម្បត្តិរាជវង្ស និងដាក់រាជ្យដោយ"ស្ម័គ្រចិត្ត"។[១២] ជាងចុងក្រោយ បក្សនេះបានកោះប្រជុំសភាតំណាងប្រជាជនទូទាំងប្រទេសនៅថ្ងៃទី១–២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៥។ សមាជនោះបានរំលាយព្រះរាជាណាចក្រឡាវចោលរួចបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវឡើង និងបានប្រកាសបញ្ចប់បដិវត្តន៍ប្រជាធិបតេយ្យជាតិដែលមានអាយុកាលចំនួន ៣០ ឆ្នាំ។[១១]

បក្សកាន់អំណាច (១៩៧៥–បច្ចុប្បន្ន)កែប្រែ

ការដួលរលំនៃរាជរដ្ឋាភិបាល និងការឡើងកាន់កាប់អំណាចរបស់បក្សពួកកុម្មុយនីស្តបានធ្វើឱ្យប្រទេសឡាវទទួលរងនូវភាពចលាចលជាច្រើនជាពិសេសគឺបញ្ហាចំណាកស្រុក។[១៣] នៅឆ្នាំ១៩៨០ ប្រជាជនឡាវប្រមាណដប់ភាគរយនៃប្រជាជនសរុបបាននាំគ្នារត់ចេញពីប្រទេស។[១៤] នៅក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំក្រោយការឡើងកាន់អំណាច បក្សនេះនូវតែរក្សាភាពសម្ងាត់របស់ខ្លួន។[១៤] ឧទាហរណ៍៖ លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារដែលជាអង្គលេខាធិការបក្សនាពេលនោះមិនសូវបានជាប្រជាជនឡាវច្រើនស្គាល់លោកនោះទេ។[១៤] មេដឹកនាំចលនាកុម្មុយនីស្តមុនឆ្នាំ១៩៧៥ មួយចំនួនដូចជាប្រធានរណសិរ្សស្នេហាជាតិឡាវលោកសុផានុវង្សត្រូវបក្សបែរក្រោយដាក់បន្ទាប់ពីបានឡើងកាន់កាប់អំណាចនយោបាយ។[១៥] រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តឡាវបានបិទអង្គការសារព័ត៌មានឯករាជ្យទាំងឡាយនៅក្នុងប្រទេស។ អង្គការសំខាន់ៗផ្សេងទៀតដែលមិនទាន់បានរំលាយត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យចុះជាសមាជិកនៅក្នុងរណសិរ្សឡាវសម្រាប់ការកសាងជាតិ (រ.ឡ.ក.ជ.) ដែលជាអង្គការដ៏ធំមួយគ្រប់គ្រងដោយបក្សបដិវត្តន៍។[១៦] ដើម្បីឃោសនាទាក់ទាញប្រជាជនឱ្យគាំទ្របន្ថែម រ.ឡ.ក.ជ. បានរៀបចំធ្វើការប្រជុំទូទាំងប្រទេសដើម្បីអប់រំប្រជាជនអំពីខ្សែគំនិតរបស់បក្ស និងផ្សព្វផ្សាយអំពីលទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន[១៥] គោលដៅចម្បងនៃដំណើរនេះគឺដើម្បីកែប្រជាជនចាស់ឱ្យក្លាយទៅជា"មនុស្សសង្គមនិយមថ្មី"។[១៥]

នៅឆ្នាំ១៩៧៨ បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានបន្តដំណើរផ្លាស់ប្តូរសង្គមជាតិរបស់ខ្លួនតាមរយៈកសិកម្មសមូហភាព។[១៧] បើយោងទៅតាមអ្នកសារព័ត៌មាននិងជាប្រវត្តិវិទូម្នាក់បានឱ្យដឹងថា បក្សបដិវត្តន៍ជឿថា "ផលិតភាពនៃកសិកម្មអាចលើកឡើងបានតាមរយៈសេដ្ឋកិច្ចនៃមាត្រដ្ឋាន (ដោយភាពស្រដៀងគ្នាជាមួយគំរូឧស្សាហកម្ម) ហើយវាអាចសម្រេចបានតែដោយកម្មសិទ្ធិសមូហភាពនៃមធ្យោបាយផលិតកម្មប៉ុណ្ណោះ។ ពួក​គេ​បាន​បន្តលើក​ឡើង​ថា សហករណ៍​អាច​បង្កើន​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ធាតុ​ចូល​ទំនើប​ៗ​ក្នុង​វិស័យ​កសិកម្ម"។[១៨] គោលដៅពីរចម្បងនៃដំណើរការសមូហភាពគឺ (១) លុបបំបាត់កម្មសិទ្ធិឯកជននៅជនបទ និង (២) ពង្រឹងការគ្រប់គ្រងនយោបាយនៅក្នុងតំបន់ដែលធ្លាប់គ្រប់គ្រងដោយរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវ។[១៩] សមូហនីយកម្មបានបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថាវាគឺលំបាកក្នុងការអនុវត្តជាងនៅក្នុងទ្រឹស្តី ហើយវិស័យជាច្រើនបានចេញប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយមួយនេះ។[១៩] អាស្រ័យហេតុនេះ គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សក៏បានបោះបង់គោលនយោបាយសមូហនីយកម្មចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨១។[២០] ជាជាងព្យាយាមបង្កើតសង្គមសមូហភាព បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានចាប់ផ្តើមផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍កសិកម្មទំនើបដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។[២១] ដល់ត្រឹមឆ្នាំ១៩៨៨ លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារបានទទួលស្គាល់ថាគោលនយោបាយសមូហភាពបានបរាជ័យទាំងស្រុង៖ "គោលនយោបាយសមូហភាពពីមុនរបស់យើងគឺស្ថិតក្នុងទម្រង់ចាស់បុរាណដែលប្រទេសសង្គមនិយមដទៃទៀតអនុវត្ត។ បន្ទាប់ពីបានធ្វើការស៊ើបអង្កេតមួយចំនួនអំពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅប្រទេសឡាវ យើងបានសម្រេចចិត្តផ្លាស់ប្តូរទិសដៅដោយចាប់ផ្តើមពីគ្រួសារ"។[២១] ពីរឆ្នាំក្រោយមកគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ ស្ថាប័នសហករណ៍កសិកម្មទាំងអស់ដែលមានវត្តមានក្នុងស្រុកត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល។[២២]

នៅឆ្នាំ១៩៨៦ ក្នុងសមាជជាតិលើកទី៨ បក្សនេះបានចាប់ផ្តើមរុះរើប្រព័ន្ធផែនការសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនដែលយកគំរូតាមសហភាពសូវៀត។[២៣] នៅក្នុងរបាយការណ៍នយោបាយនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទីបី លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារបានកត់សម្គាល់ថា "ចំណុចខ្វះខាតចម្បងរបស់យើងគឺស្ថិតនៅលើអត្ថវិស័យនិយមនិងសេចក្តីរវៀសរវៃ នៅក្នុងទំនោររបស់យើងក្នុងការលុបបំបាត់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនមែនជាសង្គមនិយមភ្លាមៗ...យើងគឺទំនោរទៅរកសមភាពនិយម។ ជាលទ្ធផល យើងមិនបានលើកទឹកចិត្តកម្មករល្អៗដែលមានផលិតភាពការងារខ្ពស់"។[២៣] នៅក្រោមគោលការណ៍"គណនេយ្យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនិយម" បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានចាប់ផ្តើមបំបែកសហគ្រាសរដ្ឋចេញពីសមូហកម្មរដ្ឋដោយបង្ខំឱ្យសហគ្រាសទាំងនោះដំណើរការទៅតាមទីផ្សារសេរីវិញ។[២៤] នៅឆ្នាំ១៩៨៨ ដោយសារតែកើតមានវិបត្តិនយោបាយនៅប្លុកបូព៌ានិងសហភាពសូវៀត កំណែទម្រង់បន្ថែមត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសឡាវ។[២៤] ក្រមច្បាប់សម្រាប់ការវិនិយោគពីបរទេសត្រូវបានអនុម័តហើយការបណ្តាក់ទុនរួមត្រូវបានជម្រុញអនុវត្ត។[២៤] ហេតុផលដ៏សំខាន់ពីក្រោយការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះគឺការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃជំនួយបរទេសដែលឡាវតែងពឹងផ្អែកដែលក្នុងនោះ ៧០ ភាគរយមានប្រភពមកពីសហភាពសូវៀតនិងប្លុកបូព៌ា។[២៤] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ ជំនួយបរទេសសរុបពីប្លុកបូព៌ាមានចំនួនស្មើនឹង ៥២ លានដុល្លារអាមេរិក។ ត្រឹមឆ្នាំ១៩៨៩ វាបានធ្លាក់មកត្រឹមមួយលានដុល្លារអាមេរិកហើយដល់ឆ្នាំ១៩៩០ ឡាវក៏លែងទទួលបានថវិកាជំនួយតទៅទៀត។[២៤]

ការដួលរលំនៃរបបកុម្មុយនីស្តនៅប៉ែកអឺរ៉ុបបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រទេសឡាវ។ សិស្សានុសិស្សក្នុងស្រុកមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមរិះគន់ភាពផ្តាច់មុខរបស់បក្សបដិវត្តន៍លើអំណាចរដ្ឋ ហើយបានចាប់ផ្តើមអំពាវនាវឱ្យមានប្រព័ន្ធពហុបក្ស។[២៥] សកម្មភាពរបស់សិស្សទាំងនោះត្រូវបានគាំទ្រដោយក្លិបសង្គមប្រជាធិបតេយ្យដែលជាក្រុមបញ្ញវន្តឡាវចំនួនសែសិបនាក់។[២៥] ដោយយល់ឃើញគំនិតពីក្រោយព្រឹត្តិការណ៍បែបនេះ មន្ត្រីបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនមួយរូបគឺលោក ថងសុគ សៃសាងឃីដែលជាអនុរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកខាងវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាបានដាក់លិខិតលាលែងពីតំណែងជាចំហ ហើយបានចោទប្រកាន់រិះគុណបក្សថាបានបង្កើត "របបរាជានិយមកុម្មុយនីស្ត" និង "រាជវង្សក្នុងការិយាល័យនយោបាយ" ដោយនេះគឺជាការសម្តៅទៅលើកំណើនឥទ្ធិពលរបស់កូនចៅថ្នាក់ដឹកនាំនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។[២៥] បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំងនឹងការចោទប្រកាន់នេះហើយជាលទ្ធផលលោកសៃសាងឃីរួមជាមួយនឹងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចនិងផែនការលោកលតស្មី ខាំភួយ និងមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌លោកប៉េង ស័កចិត្តពង្សត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលឡាវចាប់ដាក់ពន្ធនាគារនៅអំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩០ និងបានកាត់ទោសជាប់ពន្ធនាគារបន្តរយៈពេលដប់បួនឆ្នាំនៅអំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩២។[២៥] ក្រោយមកនៅឆ្នាំដដែរនោះ រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីមួយត្រូវបានអនុម័តដែលគេបានចែងថា ឡាវគឺជារដ្ឋប្រកាន់"របបផ្តាច់ការប្រជាធិបតេយ្យប្រជាជននៅក្រោមអំណាចដឹកនាំរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ"។[២៦] លោកខាំតៃ ស៊ីផាន់ដុនដែលជាសមាជិក​ការិយាល័យ​នយោបាយ​ម្នាក់នាពេលនោះ​បាន​ថ្លែងថា "បក្ស​យើងគឺជា​គណបក្ស​តែមួយគត់​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជឿទុកចិត្ត​លើ​។ គ្រប់​ការ​បង្ខូច និង​ការ​ប៉ុនប៉ង​ធ្វើ​យឱ្យខូច​តួនាទី​ថ្នាក់ដឹកនាំណាម្នាក់​របស់​បក្ស​នឹងត្រូវ​បាន​ចាត់ទុក​ជារឿង​ផ្ទុយ​នឹងប្រវត្តិសាស្ត្រពិត និងផលប្រយោជន៍ជាតិរួម"។[២៥]

បន្ទាប់ពីបានបម្រើការអស់រយៈពេលដប់បួនឆ្នាំជាអគ្គលេខាធិការបក្ស លោកខាំតៃ ស៊ីផាន់ដុនបានសម្រេចលាចេញពីតំណែងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ហើយត្រូវបានបន្តដោយលោកឈុំម៉ាលី សៃយ៉ាសានដែលបានបម្រើការរយៈពេលដប់ឆ្នាំបន្ទាប់។[២៧] នៅឆ្នាំ២០១៦ តំណែងលោកសៃយ៉ាសានត្រូវបានស្នងដោយប៊ុនយ៉ាង វរៈចិត្តដែលបានបម្រើការរហូតដល់ឆ្នាំ២០២១[២៨] ហើយត្រូវបានស្នងបន្តទៀតដោយអគ្គលេខាធិការបក្សបដិវត្តន៍បច្ចុប្បន្នគឺលោកថងលូន ស៊ីស៊ូលីត[២៩]

រដ្ឋាភិបាលកែប្រែ

មជ្ឈឹមនិយមប្រជាធិបតេយ្យកែប្រែ

រចនាសម្ព័ន្ធកណ្តាល និងឋានានុក្រមរបស់បក្សគឺផ្អែកលើមជ្ឈឹមនិយមប្រជាធិបតេយ្យដែលជាទ្រឹស្តីនយោបាយបង្កើតឡើងដោយវ្លាឌីមៀរ លេនីន[៣០][៣១] រចនាសម្ព័ននេះតម្រូវឱ្យអង្គការឬស្ថាប័នថ្នាក់ទាបគោរពតាមសេចក្តីសម្រេចរបស់អង្គការថ្នាក់លើដូចជាគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សជាដើម។[៣១] មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ វាក៏បានហាមប្រាមពីការបង្កើតបក្សពួកផ្ទៃក្នុងបក្សផងដែរ។[៣១] ជាចុងក្រោយ រាល់សេចក្តីសម្រេចរបស់អង្គការទាំងអស់ត្រូវតែដើរតាមគោលការណ៍ថ្នាក់ដឹកនាំសមូហភាពពោលគឺជាដំណើរសម្រេចដោយសហសេវិកផ្ទុយទៅនឹងការត្រួតត្រារបស់មនុស្សតែម្នាក់។[៣១] នៅក្នុងសុន្ទរកថានៃមហាសន្និបាតជាតិលើកទីប្រាំ ឆ្នាំ១៩៩១ អគ្គលេខាធិការបក្សលោកកៃសន ព្រហ្មវិហារបានមានប្រសាសន៍ថា "លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់គណបក្សយើងគឺមានលក្ខណៈជាមជ្ឈិមនិយម ដូច្នេះយើងត្រូវអនុវត្តយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់នូវគោលការណ៍ដែលសំឡេងភាគតិចត្រូវទាញមកសម្លេងភាគច្រើន អង្គការស្ថាប័នទាបត្រូវប្រតិបត្តិតាមបញ្ជារបស់ស្ថាប័នកំពូល។ បក្សទាំងមូលគឺដើរតាមគណៈកម្មាធិការកណ្តាល។[៣២]

បក្សពួកនិយមកែប្រែ

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានពឹងផ្អែកលើបក្សពួកនិយមដើម្បីរក្សាអំណាចក្តោបក្តាប់ប្រទេសឡាវ។[៣៣][៣៤] គេបានធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណថា ២៥ ភាគរយនៃសមាជិកទាំងអស់ក្នុងគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើទីដប់គឺមានទំនាក់ទំនងតាមកំណើត ឬតាមរយៈអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយគ្រួសារអ្នកបដិវត្តន៍ចាស់របស់បក្ស។[៣០] ឧទាហរណ៍៖ លោកសាយ​សោម​ភ័​ណ្ឌ ព្រហ្ម​វិហារគឺជាកូនប្រុស​ច្បង​របស់​លោកកៃសន ព្រហ្ម​វិហារហើយលោកបាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជាសមាជិកក្នុង​ការិយាល័យ​នយោបាយ​បក្សលើកទី​១០ និង​ទី​១១។[៣៥] ភរិយារបស់លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារគឺលោកស្រីថុងវីន ព្រហ្មវិហារធ្លាប់បានបម្រើការជាអគ្គលេខាធិការនៃសហភាពយុវជនបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវពីឆ្នាំ១៩៨៨ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៣។[៣៦] លោកខាំផេង សាយសំផេងដែលជាកូនប្រសាររបស់អតីតអគ្គលេខាធិការបក្សលោកខាំតៃ ស៊ីផានដុនត្រូវគេបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទី៩ ហើយត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការងារនិងសុខុមាលភាពសង្គមនៅឆ្នាំ ២០១៥ និងត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សទីដប់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦។[៣៥] នៅឆ្នាំ២០១៥ អ្នកស្រីវៀងថង ស៊ីផាន់ដុន ភរិយារបស់លោកខាំផេង សាយសំផេងនិងជាកូនស្រីរបស់លោកខាំតៃ ស៊ីផាន់ដុនត្រូវបានគេតែងតាំងជាប្រធានអង្គការសវនកម្មរដ្ឋ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សលើកទីដប់...។[៣៥]

ឯកាធិភាពលើអំណាចរដ្ឋកែប្រែ

 
ទង់សមាជជាតិឡាវ

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខស្របច្បាប់លើអំណាចរបស់រដ្ឋ។[៣៧] ដូច្នេះ រដ្ឋអាចរក្សាបាននូវទម្រង់មជ្ឈិម និងឯកតានៃអំណាចរដ្ឋ ដោយផ្អែកលើប្រជាធិបតេយ្យមជ្ឈឹមនិយម[៣៧] ក្នុងនាមជាប្រទេស"ចម្រុះជាតិសាសន៍ច្រើនបំផុត"នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រព័ន្ធរដ្ឋឯកបក្សរបស់ឡាវត្រូវបានធ្វើឱ្យស្របច្បាប់ដោយសមាហរណកម្មសង្គមនិយម។[៣៧] សេដ្ឋវិទូមួយរូបបានសរសេរថា"បក្សបដិវត្តន៍ឡាវមានភាពផ្តាច់មុខលើមហិច្ឆិតានយោបាយ និងគ្រប់គ្រងជីវិតសាធារណៈ។ ប្រតិបតិ្តការទាំងឡាយរបស់បក្សបានជ្រៀតចូលគ្រប់ស្ថាប័នរបស់រដ្ឋាភិបាល និងផ្នែកជាច្រើននៃសង្គម។ អង្គការទាំងអស់នៃរដ្ឋបក្ស (ពីការិយាធិបតេយ្យរបស់រដ្ឋាភិបាល អង្គការមហាជន រហូតដល់យោធា) ត្រូវអនុវត្តតាមការណែនាំរបស់បក្ស និងគ្រប់គ្រងភាពផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនលើអំណាច"។[៣៨]

បក្សបានបង្កើតអង្គការតូចៗនៅគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋ។[៣៩] គោលបំណងនេះគឺដើម្បីធានា "ការគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងនិងដោយផ្ទាល់របស់បក្សជុំវិញស្ថាប័នទាំងអស់ចាប់ពីការរៀបចំផែនការនិងគោលនយោបាយ ដល់ការរៀបចំប្រតិបត្តិនិងគ្រប់គ្រង"។[៣៩] បើយោងតាមអតីតអង្គលេខាធិការបក្សលោកខាំតៃ ស៊ីផាន់ដុនបានប្រាប់ថា ផលផ្លែនៃកម្លាំងពលកម្មនេះគឺ"ថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សអាចបញ្ជារាល់ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ"។[៤០] នេះមានន័យថាស្ថាប័នរដ្ឋដូចជារដ្ឋាភិបាលឡាវបានអនុវត្តតាមការណែនាំរបស់បក្សទាំងស្រុង។[៤០] ក្រសួង​នីមួយៗ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​បានតែង​តាំង​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​រៀងៗខ្លួនដែលមានភារកិច្ចទទួល​បន្ទុក​ខាងការរៀបរៀងនិងចេញ​សេចក្តី​ណែនាំ​របស់​បក្ស។[៤០]

កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនឡាវដែលជាដៃយោធាត្រូវបានបក្សប្រគល់ភារកិច្ចដោយផ្អែកលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថាការពារផលប្រយោជន៍នៃបដិវត្តន៍ និងសមិទ្ធិផលនៃការដឹកនាំរបស់បក្សបដិវត្តន៍។[៤១] រដ្ឋធម្មនុញ្ញឡាវមិនបានចែងអ្វីច្រើនអំពីទំនាក់ទំនងស៊ីវិល និងយោធា និងការគ្រប់គ្រងនយោបាយលើវានោះទេ។[៤១] លក្ខន្តិកៈផ្ទាល់របស់បក្សបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ការដឹកនាំនយោបាយរបស់ខ្លួនលើវិស័យយោធា (និងកងកម្លាំងសន្តិសុខផ្សេងទៀត) គឺចេញមកពីគណៈកម្មាធិការការពារជាតិនិងសន្តិសុខសាធារណៈ (គ.ក.ជ.ស.ស.) ក្រោមគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សបដិវត្តន៍ ហើយបានបន្ថែមទៀតថា គ.ក.ជ.ស.ស. គឺរក្សាការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់ ឯកភាព និងពេញលេញលើកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិ។[៤១]

ដំណើរបោះឆ្នោតកែប្រែ

ឆ្នាំបោះឆ្នោត អាណត្តិ អាសនៈ +/–
១៩៨៩ ទី២
៦៥ / ៧៩
  ៦៥
១៩៩២ ទី៣
៨៥ / ៨៥
  ២០
១៩៩៧ ទី៤
៩៨ / ៩៩
  ១៣
២០០២ ទី៥
១០៩ / ១០៩
  ១១
២០០៦ ទី៦
១១៣ / ១១៥
 
២០១១ ទី៧
១២៨ / ១៣២
  ១៥
២០១៦ ទី៨
១៤៤ / ១៤៩
  ១៦
២០២១ ទី៩
១៥៨ / ១៦៤
  ១៤

បុព្វនិមិត្តនិយមកែប្រែ

បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីលទ្ធិកុម្មុយនីស្តនៅប្រទេសវៀតណាម និងសហភាពសូវៀត។[៤២] គណបក្សនេះបានមើលឃើញខ្លួនឯងថាជា "តំណាងដ៏ស្មោះស្ម័គ្រតែមួយគត់នៃផលប្រយោជន៍របស់វណ្ណៈកម្មករ ពោលគឺកម្មករនៃប្រជាជាតិឡាវទាំងអស់ និងប្រជាជនឡាវទាំងមូលផងដែរ"។[៤២] ដូចបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមដែរ បក្សបដិវត្តន៍ឡាវបណ្តុះគំនិតថាសង្គមនិយមអាចជោគជ័យទៅមុខបាន លុះត្រាតែមានបក្សបដិវត្តន៍ប្រកបដោយវិន័យ និងភាពច្បាស់លាស់។[៤៣] ដូច្នេះ បក្សនេះគឺចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាកម្លាំងដឹកនាំនៃបដិវត្តន៍សង្គមនិយម និងការកសាងសង្គមនិយម ដែលទំនួលខុសត្រូវរបស់ខ្លួនគឺការផ្សព្វផ្សាយតម្លៃនៃលទ្ធិម៉ាក្ស។[៤២] ទាំងនោះ​ហើយ​បានជាបក្សមួយនេះបាន​ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ឯង​ថា​ជា​គណបក្សបុព្វនិមិត្ត[៤២] ទាក់ទិននឹងនេះ លោកកៃសន ព្រហ្មវិហារបានប្រាប់កាសែតញូវយ៉កថាមស៍ថា "ប្រជាជនឡាវមានជំនឿ និងឯកភាពលើការដឹកនាំរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនព្រោះបក្សជារបស់ប្រជាជន មានប្រភពមកពីប្រជាជន និងជួយបម្រើប្រជាជន។ គណបក្សឡាវរបស់យើងមិន​ទាន់​យល់ឃើញ​ពី​តម្រូវការ​បង្កើត​គណបក្ស​នយោបាយ​ផ្សេង​ទៀត​នោះទេ"។[៤៤]

អង្គការកែប្រែ

អង្គការកណ្តាលកែប្រែ

សមាជជាតិគឺជាស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតរបស់បក្ស ហើយកិច្ចប្រជុំត្រូវធ្វើឡើងរៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តង។[៤៥][៣៩] យោង​ទៅតាម​លក្ខន្តិកៈ​របស់បក្ស គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈឹមបក្សគឺជាអ្នក​រៀបចំ​សមាជ​ជាតិឡើង។ លក្ខន្តិកៈ​បក្ស​បានផ្តល់​ឱ្យ​សមាជនេះ​នូវទំនួល​ខុស​ត្រូវ​ដូច​ខាង​ក្រោម៖

  1. រង់ចាំស្តាប់របាយការណ៍នយោបាយរបស់គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្ស
  2. ពិនិត្យ​របាយការណ៍​នយោបាយ​របស់​គណៈកម្មាធិការ​មជ្ឈិម​បក្ស​
  3. អនុម័តផែនការប្រាំឆ្នាំនៃគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចសង្គម
  4. បោះឆ្នោតជ្រើសរើសគណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្ស
  5. ពិភាក្សា និងអនុម័តគោលនយោបាយរបស់បក្ស
  6. ពិនិត្យលក្ខន្តិកៈរបស់បក្ស។

នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំសមាជជាតិរបស់បក្ស គណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សគឺជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុត។[៤៦] គណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សនឹងជ្រើសតាងសមាជិកនៃស្ថាប័នមួយចំនួនដើម្បីអនុវត្តការងាររបស់ខ្លួន។[៣៩] សម័យប្រជុំពេញអង្គលើកទីមួយនៃគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សដែលទើបតែជាប់ឆ្នោតថ្មីៗ ពួកគេនឹងបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអគ្គលេខាធិការបក្ស[៣៩] គណៈកម្មការការពារនិងសន្តិសុខសាធារណៈ[៤១] លេខាធិការដ្ឋាន[៤៦] ការិយាល័យនយោបាយ[៣៩] និងគណៈកម្មការអធិការកិច្ច។ ការិយាល័យនយោបាយនឹងអនុវត្តមុខងារ និងអំណាចរបស់គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សនៅពេលដែលសម័យប្រជុំចុងក្រោយមិនមាននៅក្នុងសម័យប្រជុំ។[៤៦]

អង្គការថ្នាក់ទាបកែប្រែ

សម្ព័ន្ធយុវជនបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវគឺជាសម្ព័ន្ធយុវជនរបស់បក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនឡាវ។[៣៦] វាត្រូវបានបក្សបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៣ ហើយរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុងរបស់វាត្រូវបានយកគំរូតាមអង្គការលើរបស់បក្សពោលគឺវាមានអគ្គលេខាធិការ ការិយាល័យនយោបាយ លេខាធិការដ្ឋាន និងគណៈកម្មាធិការកណ្តាលផ្ទាល់ខ្លួនដូចនឹងបក្សបដិវត្តន៍ដែរ។[៣៦] សម្ព័ន្ធនេះមានសិទ្ធិរៀបចំសមាជជាតិផ្ទាល់ខ្លួននៅរៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តងដែលនេះជាស្ថាប័នធ្វើសេចក្តីសម្រេចខ្ពស់បំផុតរបស់ខ្លួន។[៣៦] លើសពីនេះទៅទៀត វាក៏មានសាខាសារព័ត៌មានផ្ទាល់ខ្លួនផងដែរដែលមានឈ្មោះថា"នុមឡាវ"។[៣៦]

មើលផងដែរកែប្រែ

ឯកសារយោងកែប្រែ

  1. ១,០ ១,១ ១,២ ១,៣ ១,៤ ១,៥ ១,៦ Zasloff 1973, p. 12.
  2. Stuart-Fox 2008a, p. 136.
  3. ៣,០ ៣,១ ៣,២ Zasloff 1973, p. 13.
  4. Stuart-Fox 2008, p. 66.
  5. ៥,០ ៥,១ Zasloff 1973, p. 14.
  6. ៦,០ ៦,១ Zasloff 1973, pp. 14–5.
  7. ៧,០ ៧,១ Lao People's Revolutionary Party – LPRP. Library of Congress
  8. ៨,០ ៨,១ Brown & Zasloff 1976, p. 193.
  9. ៩,០ ៩,១ ៩,២ Brown & Zasloff 1976, p. 194.
  10. Brown & Zasloff 1976, p. 195.
  11. ១១,០ ១១,១ Brown & Zasloff 1976, p. 197.
  12. Brown & Zasloff 1976, pp. 196–7.
  13. Stuart-Fox 2008a, pp. 176–7.
  14. ១៤,០ ១៤,១ ១៤,២ Stuart-Fox 2008a, p. 177.
  15. ១៥,០ ១៥,១ ១៥,២ Stuart-Fox 2008a, p. 178.
  16. Stuart-Fox 2008a, p. 179.
  17. Stuart-Fox 2008a, p. 191.
  18. Stuart-Fox 2008a, p. 192.
  19. ១៩,០ ១៩,១ Stuart-Fox 2008a, p. 193.
  20. Stuart-Fox 2008a, p. 194.
  21. ២១,០ ២១,១ Stuart-Fox 2008a, p. 195.
  22. Stuart-Fox 2008a, p. 196.
  23. ២៣,០ ២៣,១ Stuart-Fox 2008a, p. 197.
  24. ២៤,០ ២៤,១ ២៤,២ ២៤,៣ ២៤,៤ Stuart-Fox 2008a, p. 198.
  25. ២៥,០ ២៥,១ ២៥,២ ២៥,៣ ២៥,៤ Stuart-Fox 2008a, p. 200.
  26. Stuart-Fox 2008a, p. 201.
  27. Gunn 2007, p. 183–4.
  28. Gunn 2017, p. 206.
  29. Laos Communist Party names PM Thongloun as new leader. Reuters (15 January 2021)
  30. ៣០,០ ៣០,១ Creak & Sayalath 2017, p. 181.
  31. ៣១,០ ៣១,១ ៣១,២ ៣១,៣ Punya 2019, p. 58.
  32. Meng 1993, pp. 187–8.
  33. Creak & Sayalath 2017, p. 187.
  34. Soukamneuth 2006, p. 63.
  35. ៣៥,០ ៣៥,១ ៣៥,២ Creak & Sayalath 2017, p. 182.
  36. ៣៦,០ ៣៦,១ ៣៦,២ ៣៦,៣ ៣៦,៤ Stuart-Fox 2008b, p. 189.
  37. ៣៧,០ ៣៧,១ ៣៧,២ Son 2020, p. 211.
  38. Soukamneuth 2006, pp. 53–4.
  39. ៣៩,០ ៣៩,១ ៣៩,២ ៣៩,៣ ៣៩,៤ ៣៩,៥ Soukamneuth 2006, pp. 54. Cite error: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTESoukamneuth200654" defined multiple times with different content Cite error: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTESoukamneuth200654" defined multiple times with different content Cite error: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTESoukamneuth200654" defined multiple times with different content Cite error: Invalid <ref> tag; name "FOOTNOTESoukamneuth200654" defined multiple times with different content
  40. ៤០,០ ៤០,១ ៤០,២ Soukamneuth 2006, pp. 58.
  41. ៤១,០ ៤១,១ ៤១,២ ៤១,៣ Stuart-Fox 2002, p. 309.
  42. ៤២,០ ៤២,១ ៤២,២ ៤២,៣ Stuart-Fox 1983, p. 438.
  43. Zasloff 1973, p. 20.
  44. Hamm, Henry (27 January 1990) Communist Laos Mixes Strict Political Dogma With Capitalist Economics The New York Times
  45. Creak & Sayalath 2017, p. 179.
  46. ៤៦,០ ៤៦,១ ៤៦,២ Punya 2019, p. 98.